NhinThay.comNhìn Thấy
Mắt và màn hình hằng ngày

Ánh sáng khi đọc sách và học bài: bao nhiêu lux là đủ, đặt đèn bàn học thế nào

Đọc viết thoải mái cần khoảng 300–500 lux trên mặt bàn, không bóng che, không chói. Cách đo bằng điện thoại, đặt đèn theo tay viết, chọn màu ánh sáng và khoảng cách đọc.

Evening study desk in Nghe An, a parent adjusting a desk lamp over blank notebook pages while a child sits with back to camera, warm neutral light, top-down angle

Để đọc, viết thoải mái, mặt bàn nên được chiếu sáng khoảng 300 đến 500 lux, ánh sáng đều, không có bóng tay che lên chữ và không có bóng đèn lộ ra chiếu vào mắt. Cách bố trí dễ chịu nhất là kết hợp đèn chung cho cả phòng với đèn bàn chiếu xuống trang sách, đèn đặt ở phía đối diện tay viết.

Bài này giải thích vì sao ánh sáng đủ giúp mắt đọc dễ hơn, cách ước lượng lux bằng điện thoại, cách đặt đèn cho trẻ học bài và cho người lớn tuổi đọc sách, màu ánh sáng nên chọn, và khoảng cách đọc hợp lý. Đây là thường thức về chiếu sáng; mọi dấu hiệu nhìn kém kéo dài vẫn cần bác sĩ nhãn khoa khám.

Vì sao ánh sáng đủ giúp mắt đọc dễ hơn

Đọc là việc đòi hỏi mắt phân biệt những chi tiết rất nhỏ: nét chữ, dấu thanh, dấu phụ của tiếng Việt. Khi ánh sáng yếu, đồng tử giãn to để nhận thêm ánh sáng, độ sâu trường ảnh giảm, hình ảnh kém sắc. Độ tương phản giữa chữ và giấy cũng giảm, mắt phải gắng phân biệt "ă" với "â", "ơ" với "ô". Cảm giác mỏi, nhức trán sau một buổi đọc dưới đèn mờ đến từ chính sự gắng sức đó.

Ánh sáng đủ làm đồng tử co nhỏ hơn, chữ sắc hơn, mắt không phải cố. Tuy vậy, nhiều hơn không phải lúc nào cũng tốt hơn: ánh sáng quá gắt trên giấy trắng bóng gây loá, chói, cũng làm mỏi. Mục tiêu là đủ và đều, không phải càng sáng càng tốt.

Một câu hỏi hay gặp là đọc sách thiếu sáng có làm hỏng mắt vĩnh viễn không. Theo hiểu biết hiện nay, đọc thiếu sáng chủ yếu gây mỏi và khó chịu tạm thời ở người lớn; chủ đề này có nhiều lời đồn và nên được tìm hiểu riêng. Dù vậy, khó chịu đã là lý do đủ để chỉnh lại đèn, và với trẻ đang học, góc học tập đủ sáng giúp con ngồi đúng tư thế, không cúi sát vở.

Bao nhiêu lux là đủ cho từng việc

Lux là đơn vị đo lượng ánh sáng rơi xuống một bề mặt. Các mức dưới đây là khoảng tham khảo, tổng hợp từ các tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc và trường học phổ biến; chúng không phải con số chính xác tuyệt đối.

Hoạt độngKhoảng tham khảo trên mặt bànGhi chú
Đi lại, xem tiviKhoảng 100–200 luxĐèn chung trong phòng khách buổi tối
Đọc sách thông thườngKhoảng 300 lux trở lênChữ in rõ, giấy mờ
Học bài, viết, làm văn phòngKhoảng 500 luxMức hay gặp trong tiêu chuẩn chiếu sáng nơi làm việc
Việc chi tiết: thêu, vẽ kỹ thuật, sửa đồ nhỏCao hơn, có thể 750 lux trở lênThường cần đèn tập trung vào vùng làm việc
Người lớn tuổi đọc sáchThường cần nhiều hơn người trẻĐồng tử nhỏ hơn, thể thuỷ tinh kém trong hơn

Để ước lượng, có thể dùng ứng dụng đo ánh sáng trên điện thoại: đặt điện thoại nằm ngửa trên trang sách, camera trước hướng lên. Số đo từ điện thoại không chính xác như máy đo chuyên dụng, có thể lệch đáng kể, nhưng đủ để so sánh: chỗ này sáng hơn chỗ kia, bật đèn bàn tăng thêm bao nhiêu.

Đặt đèn bàn học từng bước

Một chiếc đèn tốt đặt sai chỗ vẫn gây bóng che và chói. Làm theo các bước dưới đây cho bàn học của trẻ hoặc bàn đọc của người lớn.

  1. Bật đèn chung của phòng trước; đèn bàn chỉ bổ sung, không nên là nguồn sáng duy nhất trong phòng tối.
  2. Xác định tay viết: người viết tay phải đặt đèn bên trái, người viết tay trái đặt đèn bên phải, để bóng của bàn tay không đổ lên dòng chữ đang viết.
  3. Đặt đèn hơi chếch phía trước, chiếu xuống vùng sách vở, không chiếu ngang vào mắt.
  4. Điều chỉnh chiều cao và chụp đèn sao cho khi ngồi, bạn không nhìn thấy bóng đèn trần trụi.
  5. Kiểm tra mặt giấy: nếu thấy vệt sáng loá trên trang giấy bóng, dời đèn sang bên hoặc hạ góc chiếu.
  6. Nếu bàn đặt sát cửa sổ, để cửa sổ ở bên cạnh chứ không ở trước mặt; dùng rèm khi nắng chiếu thẳng.
  7. Đo thử bằng điện thoại ở giữa mặt vở, chỉnh tới khi đạt khoảng mức tham khảo cho việc đang làm.

Với trẻ nhỏ, cha mẹ nên ngồi thử ở đúng ghế của con, ở tầm mắt của con. Nhiều góc học tập nhìn từ chỗ người lớn đứng thì sáng, nhưng ở tầm mắt trẻ lại đầy bóng che hoặc chói đèn.

Màu ánh sáng và chất lượng đèn

Màu ánh sáng trung tính thường dễ chịu khi học. Đèn ghi nhiệt độ màu bằng đơn vị kelvin: số thấp ngả vàng ấm, số cao ngả trắng xanh. Nhiều người thấy ánh sáng trung tính ở quãng giữa dễ chịu cho đọc viết; vàng ấm hợp thư giãn buổi tối; trắng xanh rất gắt dễ thấy chói khi ngồi lâu. Đây phần nhiều là cảm nhận, chưa có mức nào được chứng minh là tốt nhất cho mắt.

Độ hoàn màu ảnh hưởng tới việc nhìn màu. Chỉ số hoàn màu cho biết đèn tái hiện màu vật thể trung thực đến đâu. Trẻ học vẽ, tô màu, người làm việc cần phân biệt màu nên chọn đèn có chỉ số hoàn màu cao.

Ánh sáng đều quan trọng hơn ánh sáng mạnh. Một vùng sáng chói giữa mặt bàn tối mò buộc mắt thích nghi liên tục khi chuyển từ sách sang vùng xung quanh. Đèn có chụp khuếch tán, chiếu một vùng rộng thường dễ chịu hơn bóng đèn trần trụi.

Chú ý đèn rung, nhấp nháy. Một số đèn giá rẻ có ánh sáng nhấp nháy nhanh mà mắt khó nhận ra trực tiếp. Nếu thấy khó chịu khó giải thích dưới một chiếc đèn cụ thể, đổi đèn là cách thử đơn giản.

Mặt bàn và giấy cũng là một phần của ánh sáng. Mặt bàn bóng, kính hoặc màu trắng loá phản chiếu nhiều; mặt bàn màu gỗ nhạt, mờ thường dễ chịu hơn. Giấy mờ ít loá hơn giấy bóng.

Khoảng cách đọc và tư thế ngồi

Ánh sáng đủ mà ngồi sai thì mắt vẫn mỏi. Với người lớn, khoảng cách đọc sách thoải mái thường quanh 35 đến 40 cm. Với trẻ em, nhiều chuyên gia nhãn khoa nhắc đến một mốc dễ nhớ gọi là khoảng cách Harmon: từ khuỷu tay đến đốt giữa ngón tay của chính trẻ, nghĩa là khi trẻ chống khuỷu tay lên bàn, nắm tay đặt dưới cằm, mắt cách mặt bàn khoảng đó. Mốc này lớn dần theo cơ thể trẻ.

Bàn và ghế cần vừa chiều cao: khi ngồi, bàn chân đặt phẳng xuống sàn hoặc bục kê, mặt bàn khoảng ngang khuỷu tay. Bàn quá cao khiến trẻ nhô vai, bàn quá thấp khiến trẻ cúi gập người, cả hai đều kéo mắt lại gần trang vở. Một số bàn học có mặt nghiêng giúp đọc sách không phải cúi nhiều.

Cha mẹ có thể quan sát vài điều: trẻ có hay ghé sát vở, nghiêng đầu sang một bên, nằm bò ra bàn khi viết không. Những tư thế đó có khi do bàn ghế, ánh sáng, nhưng cũng có khi do trẻ nhìn không rõ. Chỉnh bàn ghế và đèn xong mà trẻ vẫn ghé sát, đó là lúc nên đưa trẻ đi khám mắt. Không nên ép trẻ ngồi thẳng bằng cách la mắng; chỉnh môi trường cho đúng thường hiệu quả hơn nhiều.

Góc học tập trong nhà ống, phòng chung cư nhỏ

Nhiều gia đình ở thành phố không có phòng học riêng: bàn học kê sát tường trong phòng ngủ, cạnh giường tầng, hay một góc phòng khách. Kiểu bố trí hay gặp nhất là một bóng đèn trần ở giữa phòng, nằm sau lưng người ngồi học. Ánh sáng từ sau lưng làm bóng đầu và vai đổ ngay lên trang vở, trẻ phải cúi sát để nhìn, và đó là lúc tư thế xấu bắt đầu.

Cách xử lý không tốn kém: đặt bàn học sao cho đèn trần nằm phía trước hoặc bên cạnh thay vì sau lưng; nếu không đổi được chỗ, bổ sung một đèn bàn đặt đúng phía tay viết. Bàn sát tường nên tránh sơn tường màu quá tối hoặc dán giấy bóng, vì tường là thứ nằm ngay trong tầm mắt khi ngẩng lên. Màu tường sáng, mờ phản xạ ánh sáng dịu, giúp góc học sáng đều hơn.

Khi hai anh chị em dùng chung một bàn dài, mỗi người cần nguồn sáng riêng cho vùng vở của mình; một đèn ở giữa thường để một bên đủ sáng, một bên thiếu. Phòng không có cửa sổ thì càng cần đèn chung tốt, và nên khuyến khích trẻ học xong ra ngoài trời hoặc ra ban công nhìn xa một lúc. Ở nhà ống nhiều tầng, chọn tầng có cửa sổ lớn làm góc học ban ngày cũng giúp tận dụng ánh sáng tự nhiên.

Người lớn tuổi đọc sách: thêm ánh sáng và đi khám

Theo tuổi tác, đồng tử thường nhỏ hơn và thể thuỷ tinh kém trong hơn, nên võng mạc của người lớn tuổi nhận ít ánh sáng hơn người trẻ dù ngồi cùng một ngọn đèn. Vì vậy ông bà thường cần ánh sáng mạnh hơn, đều hơn để đọc báo, đọc sách thoải mái, kèm theo kính đọc đúng độ cho lão thị.

Đèn đọc cho người lớn tuổi nên chiếu tập trung vào trang sách, có thể điều chỉnh được góc và độ sáng, chụp đèn che kín bóng để không chói. Mắt người lớn tuổi cũng nhạy với chói hơn, nên đèn mạnh mà lộ bóng có khi lại làm việc đọc khó hơn. Kết hợp đèn đọc với đèn phòng đủ sáng để việc đi lại quanh nhà buổi tối an toàn.

Nếu ông bà than đọc khó dù đèn đã đủ sáng, nhìn chữ như có màn sương, thấy đường thẳng bị cong, vùng giữa tầm nhìn bị nhoè hoặc tối, hoặc thị lực giảm nhanh, đó là những dấu hiệu cần đi khám bác sĩ nhãn khoa sớm. Nhiều bệnh mắt hay gặp ở người lớn tuổi tiến triển âm thầm và được xử lý tốt hơn khi phát hiện sớm; ánh sáng tốt giúp đọc dễ hơn nhưng không thay được việc khám.

Câu hỏi thường gặp

Đèn học nên chọn ánh sáng vàng hay trắng?

Nhiều người thấy ánh sáng trung tính, không quá vàng cũng không quá xanh, dễ chịu khi học lâu. Ánh sáng vàng ấm hợp thư giãn buổi tối, ánh sáng trắng xanh gắt dễ gây chói. Quan trọng hơn màu là độ sáng đủ, đều, không loá và đèn đặt đúng phía.

Có nên chỉ bật đèn bàn trong phòng tối khi học?

Không nên. Khi chỉ có một vùng sáng trên bàn giữa căn phòng tối, mắt phải thích nghi liên tục mỗi lần nhìn ra ngoài vùng sáng. Bật thêm đèn chung để phòng không tối đen, đèn bàn chỉ là nguồn bổ sung cho vùng đọc viết.

Ứng dụng đo lux trên điện thoại có tin được không?

Ứng dụng dùng cảm biến ánh sáng của điện thoại, độ chính xác khác nhau theo máy và có thể lệch nhiều so với máy đo chuyên dụng. Dùng để so sánh tương đối, ví dụ chỗ nào sáng hơn hay bật đèn tăng bao nhiêu, thì khá hữu ích; đừng xem con số là tuyệt đối.

Học dưới ánh sáng tự nhiên cạnh cửa sổ có tốt không?

Ánh sáng ban ngày từ cửa sổ thường đủ và dễ chịu, miễn là không bị nắng chiếu thẳng gây chói. Đặt bàn để cửa sổ ở bên cạnh, dùng rèm mỏng khi nắng gắt. Buổi chiều tối, nhớ bật đèn sớm khi ánh sáng ngoài trời giảm dần.

Trẻ học bài cần đèn có chứng nhận chống cận không?

Không có chiếc đèn nào chống được cận thị. Một chiếc đèn tốt giúp trẻ đọc viết dễ chịu, ngồi đúng tư thế, nhưng phòng cận ở trẻ dựa nhiều hơn vào thời gian ngoài trời, nghỉ giữa giờ nhìn gần và khám mắt định kỳ. Nên chọn đèn sáng đều, không nhấp nháy, có chụp che bóng.

Đọc sách bằng đèn pin điện thoại khi mất điện có sao không?

Đèn pin điện thoại cho chùm sáng hẹp, gắt, dễ gây chói và bóng đổ mạnh, đọc lâu sẽ mỏi. Dùng tạm thì không đáng lo. Nếu cần đọc lâu, chiếu đèn lên trần hoặc tường để ánh sáng hắt xuống đều hơn, hoặc dùng đèn sạc có chụp khuếch tán.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138