NhinThay.comNhìn Thấy
Mắt và màn hình hằng ngày

Cầm điện thoại cách mắt bao xa là vừa: cỡ chữ, tư thế và thói quen đọc trên máy

Điện thoại hay bị cầm gần mắt hơn sách. Vì sao lại thế, nên giữ khoảng bao nhiêu, chỉnh cỡ chữ và tư thế ra sao để đọc lâu đỡ mỏi, và lưu ý riêng cho trẻ.

Elderly woman in Can Tho resting in a porch hammock, holding a smartphone at a comfortable distance, phone screen dark, face turned away from camera, warm afternoon light

Khi đọc trên điện thoại, nhiều người lớn thấy dễ chịu nhất ở khoảng 35 đến 45 cm, tương đương khoảng cách cầm một cuốn sách; thực tế phần lớn chúng ta cầm máy gần hơn thế, nhất là khi chữ nhỏ. Cách giữ khoảng cách hợp lý không phải là cố ép tay duỗi ra, mà là tăng cỡ chữ, chỉnh độ sáng và đổi tư thế sao cho bạn không còn lý do để đưa máy sát mặt.

Bài này giải thích vì sao điện thoại "kéo" mắt lại gần, gần quá thì mắt phải làm gì, cách chỉnh máy để đọc lâu đỡ mỏi, những tư thế hay gặp như nằm xem, đọc trên xe, và vài điều cha mẹ nên để ý khi trẻ cầm máy sát mặt.

Vì sao điện thoại bị cầm gần hơn sách

Điện thoại có màn hình nhỏ, chữ mặc định thường nhỏ hơn chữ sách in, và nội dung được thiết kế để lướt: tin ngắn, ảnh, video dọc. Khi chữ nhỏ, cách nhanh nhất để đọc rõ là đưa máy lại gần, và bàn tay làm việc đó trước khi bạn kịp nghĩ. Cầm máy một tay khi đang nằm, đang ngồi trên ghế sofa cũng khiến khuỷu tay gập và máy tự nhiên tiến về phía mặt.

Các nghiên cứu đo khoảng cách sử dụng điện thoại ở người trẻ, trong đó có một nghiên cứu được trích dẫn nhiều công bố năm 2011, ghi nhận người ta thường cầm điện thoại gần mắt hơn khoảng đọc sách vốn được dùng làm chuẩn, và lúc lướt web còn gần hơn lúc đọc tin nhắn. Những số đo cụ thể khác nhau theo nhóm người và thiết bị, nhưng xu hướng chung khá nhất quán: chữ càng nhỏ, máy càng gần.

Ở trẻ nhỏ, khoảng cách còn ngắn hơn vì tay trẻ ngắn và mắt trẻ điều tiết rất mạnh, nhìn sát vẫn rõ nên trẻ không thấy cần đưa máy ra xa. Người lớn tuổi thì ngược lại: lão thị khiến họ phải đẩy máy ra xa mới đọc được, tới khi tay không đủ dài thì cần kính đọc hoặc chữ lớn hơn.

Gần quá thì mắt phải làm gì

Điều tiết tăng mạnh khi khoảng cách ngắn lại. Nhu cầu lấy nét tính theo nghịch đảo khoảng cách: đưa máy từ 40 cm về 20 cm là nhu cầu điều tiết tăng gấp đôi, từ khoảng 2,5 lên 5 đi-ốp; từ 20 cm về 10 cm lại gấp đôi lần nữa. Nghĩa là càng gần, mỗi phân rút ngắn càng tốn sức hơn, kèm theo hai mắt phải chụm nhiều hơn hẳn.

Hai mắt chụm sát gây mỏi cơ vận nhãn. Người có sẵn khó khăn nhẹ trong việc hội tụ thường thấy chữ như trôi, phải nhắm một mắt mới đọc yên, nhức trán sau một lúc đọc gần.

Chớp mắt ít khi chăm chú. Video ngắn, tin nhắn đến liên tục giữ ánh mắt cố định, chớp thưa đi. Cảm giác rát, cộm sau một buổi tối lướt máy chủ yếu đến từ đây.

Cổ cúi gập kéo theo mỏi vai gáy. Cầm máy thấp ngang bụng và cúi đầu nhìn xuống làm cơ cổ phải giữ sức nặng của đầu trong tư thế bất lợi. Đây không phải chuyện của mắt nhưng thường đi cùng mỏi mắt và làm người dùng khó chịu hơn.

Nhìn gần nhiều ở trẻ đang được nghiên cứu. Thời gian nhìn gần kéo dài, cùng với thiếu thời gian ngoài trời, được xem là những yếu tố liên quan đến cận thị ở trẻ; mức độ đóng góp của riêng việc nhìn gần vẫn còn được bàn luận. Vì vậy với trẻ, cha mẹ nên thận trọng hơn với người lớn.

Chỉnh điện thoại để không cần cầm sát mặt

Hầu hết điện thoại hiện nay có sẵn các tuỳ chọn dưới đây trong phần cài đặt màn hình hoặc trợ năng. Tên mục có thể khác nhau giữa các hãng và phiên bản, bạn nên kiểm phiên bản đang dùng.

  1. Tăng cỡ chữ hệ thống lên một hai nấc, rồi đọc thử một bài báo ở khoảng cách cầm sách xem đã thoải mái chưa.
  2. Bật chữ đậm nếu chữ mảnh khó đọc; chữ đậm thường giúp đọc rõ hơn mà không cần tăng cỡ quá lớn.
  3. Tăng tỉ lệ hiển thị (thu phóng màn hình) nếu cả biểu tượng và nút bấm đều quá nhỏ.
  4. Dùng chế độ đọc hoặc chế độ xem rút gọn trong trình duyệt để bỏ bớt quảng cáo và chữ nhỏ bên lề.
  5. Bật độ sáng tự động, rồi chỉnh lại thanh độ sáng nếu thấy máy sáng hơn hẳn môi trường xung quanh.
  6. Nếu máy có tính năng nhắc khi cầm quá gần mặt, cân nhắc bật lên một thời gian để tự nhận ra thói quen của mình.
  7. Với tài liệu dài, chuyển sang máy tính bảng, máy tính hoặc in ra đọc thay vì đọc hết trên điện thoại.

Mục tiêu của các bước trên là để chữ đủ lớn ở khoảng cách 35 đến 45 cm. Một khi chữ đã to, tay bạn sẽ tự đưa máy ra xa mà không phải nhắc.

Những tư thế dùng điện thoại hay gặp

Khoảng cách chỉ là một phần, tư thế và hoàn cảnh cũng làm thay đổi mức mỏi. Bảng dưới gom những tình huống phổ biến và cách điều chỉnh nhẹ nhàng.

Tình huốngĐiều bất lợiĐiều chỉnh
Nằm ngửa giơ máy lên mặtTay mỏi nên máy tụt sát mặt, dễ rơi trúng mặtKê gối cao, chống khuỷu tay, hoặc dùng giá đỡ
Nằm nghiêng xem máyMột mắt bị gối che bớt, hai mắt nhìn không đềuĐổi sang tư thế ngồi tựa khi xem lâu
Ngồi cúi nhìn máy đặt trên đùiCổ gập, máy thấp và gầnNâng máy lên gần ngang ngực, khuỷu tay tựa thành ghế
Đọc trên xe khách, tàuMáy rung lắc, mắt phải bám theo liên tụcĐọc ngắt quãng, nghe nội dung âm thanh thay vì đọc
Xem trong phòng tắt đènMàn hình chói so với xung quanhBật một đèn nhỏ, hạ độ sáng màn hình
Đi bộ vừa đi vừa nhìn máyKhông chỉ mỏi mắt mà còn nguy hiểmDừng lại ở chỗ an toàn rồi mới xem

Hai tình huống cuối không chỉ là chuyện mắt. Đi bộ, đi xe mà nhìn điện thoại làm tầm nhìn ngoại vi bị bỏ quên, dễ va chạm. Riêng khi điều khiển xe, không xem điện thoại là nguyên tắc an toàn trước hết.

Trẻ cầm máy sát mặt: cha mẹ để ý gì

Trẻ hay cầm máy tính bảng, điện thoại rất gần mặt mà không kêu ca. Như đã nói, đó là vì mắt trẻ điều tiết rất khoẻ, không phải vì nhìn gần là vô hại. Cha mẹ có thể giảm thói quen này bằng cách cho trẻ dùng thiết bị màn hình lớn đặt trên bàn hoặc giá, ngồi ghế có tựa, hơn là cầm máy nhỏ trên tay hay nằm xem.

Một số dấu hiệu cho thấy nên đưa trẻ đi khám mắt sớm: trẻ ngày càng ghé sát màn hình hoặc sách hơn trước, hay nheo mắt khi nhìn xa, nghiêng đầu hoặc che một mắt khi đọc, dụi mắt nhiều, kêu nhức đầu sau giờ học, hoặc thầy cô phản ánh trẻ chép bài chậm vì không nhìn rõ bảng. Những dấu hiệu này không tự kết luận được trẻ bị gì, nhưng là lý do chính đáng để đến bác sĩ nhãn khoa.

Khi nói với trẻ, nên tránh doạ dẫm kiểu "nhìn gần thế mù mắt bây giờ". Cách hiệu quả hơn là cùng trẻ chỉnh cỡ chữ, cùng thoả thuận chỗ ngồi xem, và tạo nhiều dịp ra ngoài trời, nhìn xa trong ngày. Mỗi trẻ một khác, không nên so sánh trẻ này với trẻ khác hay đánh giá trẻ qua chuyện dùng máy; mục tiêu là thói quen dễ chịu cho mắt, không phải một cuộc kiểm tra.

Người lớn tuổi dùng điện thoại: chữ to, sáng đủ, ít bước

Với ông bà, cha mẹ đã ngoài sáu mươi, câu hỏi thường không phải là cầm máy gần quá mà là cầm xa đến mức tay mỏi vẫn chưa đọc rõ. Lão thị khiến điểm nhìn rõ gần lùi xa, trong khi đồng tử người lớn tuổi thường nhỏ hơn và thể thuỷ tinh kém trong hơn, nên võng mạc nhận ít ánh sáng hơn người trẻ. Hệ quả là chữ nhỏ, mảnh, màu nhạt trên điện thoại trở nên rất khó đọc, nhất là buổi tối.

Cách giúp hiệu quả nhất thường là ngồi cùng ông bà chỉnh máy một lần cho đủ: tăng cỡ chữ lên mức lớn, bật chữ đậm, tăng độ tương phản, phóng to biểu tượng, bỏ bớt các ứng dụng không dùng khỏi màn hình chính. Sau đó để ông bà tự đọc thử tin nhắn, danh bạ, ứng dụng hay dùng ở khoảng cách quen thuộc, chỉnh tiếp chỗ nào còn khó. Đọc vào buổi tối thì nên bật thêm đèn phòng thay vì chỉ tăng độ sáng màn hình.

Nhiều người lớn tuổi tự mua kính lão bày bán sẵn để đọc điện thoại. Kính đó có thể đỡ tạm, nhưng không thay được lần khám mắt: ở tuổi này, những thay đổi như đục thuỷ tinh thể, bệnh võng mạc hay tăng nhãn áp có thể diễn ra âm thầm, và chỉ được phát hiện khi bác sĩ khám. Nếu ông bà than "dạo này đọc điện thoại mờ hơn hẳn", hoặc thấy đường thẳng bị cong, vùng giữa tầm nhìn bị nhoè, đó là lý do để đưa đi khám sớm.

Khi nào cần đi khám thay vì chỉ chỉnh máy

Nếu bạn đã tăng cỡ chữ, giữ khoảng cách cầm sách, chỉnh độ sáng mà vẫn thấy chữ nhoè, phải nhắm một mắt mới đọc được, hoặc phải đẩy máy ra rất xa mới đọc rõ, thì chuyện không còn nằm ở cài đặt. Người trên bốn mươi tuổi gặp tình trạng "tay không đủ dài" thường đang bước vào lão thị và cần được tư vấn kính đọc phù hợp.

Nhìn đôi, chữ chồng hình, mờ một bên mắt, đau trong mắt, đỏ mắt kéo dài, hay thấy chớp sáng, đốm đen bay nhiều đột ngột là những dấu hiệu cần đến bác sĩ nhãn khoa sớm, không chờ tự hết. Các vấn đề này không liên quan đến việc bạn cầm máy gần hay xa, và không nên tự xử lý bằng thay đổi cài đặt hay mua kính bán sẵn.

Ngay cả khi không có dấu hiệu gì, khám mắt định kỳ theo lịch bác sĩ khuyên vẫn là thói quen đáng giữ, nhất là với người dùng điện thoại nhiều giờ mỗi ngày, trẻ đang tuổi đi học và người lớn tuổi. Lần khám đó cũng là dịp để hỏi bác sĩ về khoảng cách đọc phù hợp với chính đôi mắt của bạn.

Câu hỏi thường gặp

Cầm điện thoại cách mắt 20 cm có sao không?

Thỉnh thoảng nhìn gần để xem một chi tiết thì không đáng lo. Nhưng giữ khoảng 20 cm trong thời gian dài buộc mắt điều tiết và hội tụ nhiều, dễ mỏi, khô. Nếu bạn hay vô thức đưa máy sát như vậy, hãy tăng cỡ chữ để đọc thoải mái ở khoảng cách xa hơn.

Xem điện thoại khi nằm có hại mắt hơn ngồi không?

Bản thân tư thế nằm không làm hại mắt, nhưng khi nằm người ta hay để máy quá gần, nằm nghiêng khiến hai mắt nhìn lệch, và thường xem trong phòng tối với màn hình chói. Những điều đó làm mỏi nhanh hơn. Ngồi tựa, kê gối, bật đèn nhỏ là cách dễ chịu hơn.

Tăng cỡ chữ có làm mắt "lười" đi không?

Không có cơ sở nào cho thấy đọc chữ to làm mắt yếu đi. Mắt không phải cơ bắp cần luyện bằng chữ nhỏ. Chữ đủ lớn chỉ giúp bạn đọc ở khoảng cách thoải mái, giảm gắng sức, và với người lớn tuổi còn giúp đọc chính xác hơn.

Máy tính bảng có tốt hơn điện thoại cho trẻ không?

Màn hình lớn hơn cho phép chữ và hình to hơn, đặt xa hơn, nên thường dễ chịu cho mắt hơn so với điện thoại nhỏ cầm sát mặt. Tuy vậy, thời gian sử dụng, tư thế ngồi và thời gian ngoài trời mới là những điều cần để ý nhiều hơn loại thiết bị.

Có nên dùng kính lúp hay kính lão mua sẵn để đọc điện thoại?

Kính lão bán sẵn có thể giúp tạm thời, nhưng hai mắt mỗi người có độ khác nhau, có người có thêm loạn thị hay vấn đề khác cần phát hiện. Nên đi khám để được đo đúng độ và kiểm tra sức khoẻ mắt, rồi mới chọn kính phù hợp.

Đọc sách điện tử trên điện thoại cả tiếng có ổn không?

Có thể ổn nếu chữ đủ lớn, độ sáng hợp với phòng, bạn cầm máy ở khoảng cách cầm sách và thỉnh thoảng ngẩng lên nhìn xa. Nếu bạn đọc nhiều, màn hình lớn hơn hoặc thiết bị đọc chuyên dụng thường dễ chịu hơn cho những buổi đọc dài.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138