NhinThay.comNhìn Thấy
Nhìn trong tối và tầm nhìn ngoại vi

Người lớn tuổi nhìn đêm kém hơn: chiếu sáng lối đi, cầu thang trong nhà đỡ vấp ngã

Mắt sáu mươi tuổi nhận ít ánh sáng hơn, chói nhiều hơn và quen tối chậm hơn mắt hai mươi. Cách sắp đèn đêm, cầu thang, nhà vệ sinh để ông bà đi lại an toàn.

Elderly man walking slowly along a narrow hallway of a family house in Thai Nguyen at night, small warm lights glowing near the floor, seen from behind

Người lớn tuổi nhìn trong tối kém hơn người trẻ vì đồng tử nhỏ lại, thuỷ tinh thể kém trong và mắt quen tối chậm hơn; vì thế lối đi ban đêm trong nhà cần được chiếu sáng nhiều hơn, đều hơn và ít chói hơn so với điều người trẻ thấy là đủ. Đây là thay đổi phổ biến theo tuổi, không phải lỗi của ai. Điều làm được là sắp xếp ánh sáng cho phù hợp, nhất là trên quãng đường từ giường tới nhà vệ sinh, nơi nhiều cú ngã xảy ra.

Bài này dành cho con cháu đang sống cùng ông bà, cha mẹ, hoặc chính người lớn tuổi muốn sửa lại nhà mình. Phần đầu giải thích mắt thay đổi thế nào, phần sau là các bước sắp đặt đèn cụ thể, không cần sửa nhà lớn. Nhắc trước: thay đổi thị lực theo tuổi cần được bác sĩ nhãn khoa theo dõi định kỳ; chiếu sáng tốt chỉ là một phần.

Mắt thay đổi thế nào theo tuổi khi trời tối

Đồng tử nhỏ lại. Theo tuổi, cơ mở đồng tử yếu dần, đồng tử trong tối không mở rộng được như thời trẻ. Lượng ánh sáng vào mắt vì thế ít đi đáng kể. Con số hay được nhắc trong sách nhãn khoa là võng mạc người khoảng sáu mươi tuổi chỉ nhận được chừng một phần ba lượng ánh sáng so với người hai mươi tuổi trong cùng điều kiện, dù mỗi người mỗi khác.

Thuỷ tinh thể ngả vàng và tán xạ nhiều hơn. Thấu kính trong mắt dần dày lên, ngả vàng và kém trong. Nó vừa chặn bớt ánh sáng, nhất là ánh xanh, vừa làm ánh sáng tản ra nhiều hơn. Hệ quả là hình ảnh kém tương phản và nguồn sáng mạnh gây chói khó chịu hơn.

Mắt quen tối chậm hơn. Quá trình phục hồi sắc tố trong tế bào que chậm đi theo tuổi. Người lớn tuổi bật đèn nhà vệ sinh rồi tắt đi về phòng sẽ mất nhiều thời gian hơn để thấy lại lối đi.

Kém nhận ra độ tương phản thấp. Mép bậc thềm cùng màu với mặt bậc, tấm thảm màu gần giống sàn, vũng nước trên nền gạch: những chi tiết người trẻ thấy được trong ánh sáng yếu thì người lớn tuổi có thể không nhận ra.

Đèn bố trí theo từng chặng đường đi đêm trong nhà

Hầu hết lần đi lại ban đêm của người lớn tuổi là từ giường tới nhà vệ sinh và quay lại. Hãy nghĩ về quãng đường đó như một tuyến cần chiếu sáng liền mạch, không có khúc tối.

ChặngGợi ý chiếu sángLưu ý
Cạnh giườngĐèn bàn hoặc đèn tường bật được khi còn nằm, công tắc trong tầm vớiKhông phải đứng dậy rồi mới mò công tắc
Từ giường ra cửa phòngĐèn ngủ thấp gần sàn hoặc dải đèn dưới gầm giường, tự bật khi có chuyển độngÁnh vàng ấm, đủ thấy sàn, không chiếu vào mắt người nằm cùng
Hành langĐèn chân tường cách quãng đều, bật cả đêm hoặc bật theo cảm biếnTránh khoảng tối giữa hai đèn
Cầu thangĐèn chiếu từng bậc hoặc đèn ở cả đầu và chân cầu thang, mép bậc dán dải màu tương phảnTay vịn hai bên chắc chắn
Nhà vệ sinhĐèn mờ để sẵn cả đêm hoặc bật theo cảm biến, thêm đèn sáng hơn bật bằng công tắc khi cầnSàn chống trơn, tay vịn cạnh bồn cầu
Đường quay vềGiữ nguyên các đèn của lượt đi, không tắt hết sau lưngLượt về nguy hiểm hơn vì mắt vừa bị đèn nhà vệ sinh làm chói

Điểm cốt lõi là sự đều đặn. Một lối đi sáng vừa phải từ đầu tới cuối an toàn hơn một lối đi có chỗ sáng rực, chỗ tối om, vì mắt người lớn tuổi không kịp thích nghi mỗi lần đổi mức sáng.

Đủ sáng mà không chói: cân bằng khó nhất

Người lớn tuổi cần nhiều ánh sáng hơn, nhưng cũng nhạy chói hơn. Hai nhu cầu này dễ đánh nhau: con cháu lắp một bóng đèn thật sáng giữa hành lang, ông bà lại than chói mắt, đi càng khó. Nguyên nhân là bóng đèn trần lộ ra đập thẳng vào mắt, tạo lớp sáng tán xạ trong thuỷ tinh thể vốn đã kém trong, làm giảm độ tương phản của chính sàn nhà mà người ấy cần nhìn.

Cách giải quyết là chiếu sáng gián tiếp và chiếu xuống. Đèn gắn thấp ở chân tường hắt ánh sáng lên sàn, đèn có chụp che bóng, đèn hắt lên trần rồi toả xuống đều cho ánh sáng đủ mà không có điểm chói. Bóng đèn trần lộ ra thì nên thay bằng loại có chụp mờ.

Bề mặt cũng quan trọng. Sàn gạch bóng loáng phản chiếu đèn thành những đốm chói và làm khó nhận ra vũng nước. Nếu có điều kiện, chọn gạch mặt mờ cho lối đi, nhà vệ sinh. Rèm cửa phòng nên kéo được để đèn xe, đèn đường bên ngoài không quét vào phòng gây chói giữa đêm. Cuối cùng, màu ánh sáng ấm, vàng nhẹ, thường dễ chịu hơn với người lớn tuổi về đêm so với ánh trắng lạnh.

Sắp lại lối đi đêm trong một buổi cuối tuần

Bạn không cần sửa nhà lớn. Phần lớn việc dưới đây làm được bằng vài chiếc đèn cắm điện hay đèn dùng pin có cảm biến và một cuộn băng dính màu.

  1. Đi thử quãng đường từ giường tới nhà vệ sinh vào ban đêm, tắt hết đèn chính, ngồi xuống thấp ngang tầm ông bà để thấy chỗ nào tối, chỗ nào có vật cản.
  2. Dọn vật cản trên lối đi: dây điện, dép, thảm nhỏ dễ trượt, đồ để tạm dưới sàn.
  3. Đặt đèn ngủ có cảm biến chuyển động ở cạnh giường, cửa phòng, hành lang và cửa nhà vệ sinh. Chọn loại ánh ấm, gắn thấp.
  4. Dán dải màu tương phản lên mép mỗi bậc cầu thang và bậc thềm, kể cả bậc thấp giữa phòng và nhà vệ sinh.
  5. Đặt công tắc hoặc đèn bàn trong tầm với khi còn nằm trên giường. Nếu khó thay công tắc, dùng đèn bàn có nút bấm lớn.
  6. Hỏi ý ông bà sau một tuần dùng: chỗ nào còn tối, chỗ nào chói, rồi điều chỉnh.

Đèn dùng pin tiện lắp nhưng cần kiểm tra pin định kỳ. Một chiếc đèn hết pin đúng đêm cần nhất còn nguy hiểm hơn không có, vì người dùng đã quen trông vào nó.

Ngoài cửa nhà: sân, cổng, bậc tam cấp và ngõ

Nhiều cú ngã của người lớn tuổi không xảy ra trong phòng mà ở ngay ngưỡng cửa: bước từ nhà sáng đèn ra sân tối để đóng cổng, ra lấy đồ phơi lúc chập tối, hay về nhà khi ngõ đã tắt đèn. Đây chính là chuyện đi từ chỗ sáng vào chỗ tối, với đôi mắt quen tối chậm hơn. Vài giây đầu sau khi bước ra, người lớn tuổi gần như không thấy bậc tam cấp dưới chân.

Cách xử lý đơn giản nhất là đèn ngoài cửa tự bật khi có người ra, đặt sao cho chiếu xuống bậc thềm và lối đi chứ không chiếu thẳng vào mắt người bước ra. Bậc tam cấp nên có mép sơn hoặc dán màu sáng tương phản, và nếu có thể thì thêm tay vịn. Sân lát gạch nên giữ khô, dọn rêu ở góc khuất vì rêu vừa trơn vừa tối màu, khó thấy trong ánh sáng yếu.

Với ngõ chung, các hộ có thể bàn nhau lắp đèn ở những đoạn tối, đặc biệt chỗ có bậc, có rãnh nước hay khúc quanh. Khi ông bà đi ra ngoài lúc trời đã tối, một chiếc đèn pin nhỏ gọn bỏ túi, chiếu xuống chân, là món đồ đáng mang theo. Chọn loại bật bằng một nút lớn, dễ thao tác cho tay người lớn tuổi.

Những thói quen nhỏ cho người lớn tuổi đi lại ban đêm

Ngoài đèn, một vài thói quen giúp quãng đường đêm an toàn hơn. Khi thức dậy, ngồi dậy trên mép giường một lúc trước khi đứng lên, vừa để cơ thể ổn định, vừa để mắt có thời gian quen với mức sáng của đèn ngủ. Đứng lên rồi, đứng yên vài giây, nhìn lối đi trước khi bước.

Nếu dùng kính, để kính ở chỗ cố định cạnh giường, trong tầm với, và đeo khi đi lại ban đêm nếu bác sĩ nhãn khoa khuyên vậy. Một số người dùng kính hai tròng hoặc kính đa tròng thấy khó nhìn bậc thềm qua phần tròng dưới; nên trao đổi với bác sĩ hoặc nơi cắt kính nếu gặp chuyện này. Đi dép có đế chống trơn, ôm chân, không đi chân đất trên sàn ướt.

Với gia đình, điều quan trọng là tôn trọng sự tự lập của ông bà. Chiếu sáng tốt giúp người lớn tuổi tự đi lại được, không phải gọi con cháu dậy mỗi lần. Đừng biến chuyện này thành lời nhắc nhở thường xuyên khiến người lớn tuổi thấy mình bị coi là yếu; hãy coi việc lắp đèn là sửa nhà cho cả nhà dùng.

Khi nào nhìn đêm kém cần đi khám, không chỉ thêm đèn

Nhìn trong tối kém dần theo tuổi là bình thường ở mức độ nhất định. Nhưng một số bệnh về mắt cũng làm việc nhìn đêm, nhìn trong ánh sáng yếu, khả năng chịu chói xấu đi rõ rệt, và nhiều bệnh trong số đó có cách điều trị hoặc làm chậm lại nếu phát hiện sớm. Thêm đèn mà không đi khám là chữa phần ngọn.

Bạn nên đưa người lớn tuổi đến bác sĩ nhãn khoa khi thấy: nhìn mờ tăng dần, đèn trông có quầng hoặc chói hơn hẳn trước; màu sắc nhạt đi hay ngả vàng; hay vấp ngã, va vào vật ở một bên; đọc sách cần ngày càng nhiều ánh sáng; hoặc có dấu hiệu đột ngột như mất một phần tầm nhìn, thấy chớp sáng, nhiều đốm đen mới xuất hiện. Dấu hiệu đột ngột cần đi khám ngay trong ngày.

Ngoài ra, người lớn tuổi nên khám mắt định kỳ theo lịch bác sĩ khuyên, kể cả khi chưa thấy gì bất thường. Bài viết này không chẩn đoán được nguyên nhân nào, chỉ giúp bạn sắp đặt ánh sáng cho phù hợp với những thay đổi bình thường của mắt theo tuổi.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao ông bà hay nói ban đêm không thấy đường dù có đèn ngủ?

Mắt người lớn tuổi nhận ít ánh sáng hơn do đồng tử nhỏ và thuỷ tinh thể kém trong, nên mức sáng người trẻ thấy đủ có thể vẫn tối với ông bà. Tăng số đèn, đặt đều trên lối đi và tránh chói thường giúp nhiều.

Đèn ngủ cho người lớn tuổi nên chọn màu gì?

Ánh vàng ấm, độ sáng vừa đủ thấy sàn, gắn thấp và có chụp che bóng là lựa chọn dễ chịu. Ánh trắng lạnh quá sáng dễ gây chói với mắt người lớn tuổi và làm khó ngủ lại.

Đèn cảm biến chuyển động có hợp với người lớn tuổi không?

Thường rất hợp, vì người dùng không phải tìm công tắc trong tối. Cần đặt cảm biến sao cho đèn bật trước khi người bước tới chỗ tối, và kiểm tra pin hoặc nguồn điện định kỳ.

Có nên để đèn sáng cả đêm trong phòng ngủ người lớn tuổi không?

Ánh sáng mạnh cả đêm có thể làm khó ngủ. Cách cân bằng là để đèn rất mờ gần sàn, không chiếu vào giường, kèm đèn bật được ngay trong tầm tay khi cần dậy.

Dán dải màu ở mép bậc có tác dụng thật không?

Có. Người lớn tuổi kém nhận ra độ tương phản thấp, nên mép bậc cùng màu với mặt bậc dễ bị bỏ sót. Dải màu tương phản rõ giúp mắt nhận ra ranh giới bậc ngay cả khi ánh sáng yếu.

Khi nào người lớn tuổi nhìn đêm kém cần đi khám mắt?

Khi nhìn mờ tăng nhanh, chói nhiều hơn hẳn, hay vấp ngã, màu sắc thay đổi, hoặc có dấu hiệu đột ngột như mất một phần tầm nhìn, chớp sáng. Ngoài ra nên khám mắt định kỳ theo lời khuyên của bác sĩ.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138