NhinThay.comNhìn Thấy
Mắt và màn hình hằng ngày

Chế độ tối có tốt cho mắt không: chữ trắng nền đen hay chữ đen nền trắng dễ đọc hơn

Chế độ tối dễ chịu trong phòng tối và tiết kiệm pin màn hình OLED, nhưng đọc lâu ở phòng sáng thì chữ đen nền trắng thường rõ hơn. Bằng chứng và cách chọn.

Dormitory room in Thai Nguyen late evening, a student typing on a laptop beside a small glowing desk lamp, laptop screen dark grey and blank, seen from behind, quiet mood

Chế độ tối không tốt hơn hay xấu hơn cho mắt một cách tuyệt đối: trong phòng tối nó giảm chói và dễ chịu hơn, còn khi đọc văn bản dài ở nơi đủ sáng, nhiều nghiên cứu cho thấy chữ đen trên nền sáng giúp đọc rõ và chính xác hơn. Chưa có bằng chứng rằng dùng chế độ tối giúp bảo vệ thị lực lâu dài, cũng chưa có bằng chứng rằng nó gây hại.

Lựa chọn hợp lý vì thế phụ thuộc vào ba thứ: ánh sáng xung quanh, loại việc bạn đang làm, và đặc điểm đôi mắt của bạn. Bài này giải thích vì sao chữ đen nền trắng thường sắc hơn, vì sao một số người lại thấy chế độ tối dễ chịu hơn hẳn, và cách dùng cả hai chế độ đúng lúc.

Hai kiểu hiển thị và một chút lịch sử

Giới nghiên cứu gọi chữ tối trên nền sáng là "phân cực dương", chữ sáng trên nền tối là "phân cực âm". Máy tính đời đầu dùng phân cực âm: chữ xanh lục hay hổ phách trên nền đen, vì màn hình ống tia âm cực khi ấy hiển thị như vậy dễ hơn. Khi giao diện đồ hoạ phổ biến, các nhà thiết kế chuyển sang chữ đen nền trắng để giống trang giấy, và đó trở thành mặc định suốt nhiều thập kỷ.

Chế độ tối quay trở lại vào cuối thập niên 2010, khi các hệ điều hành điện thoại và máy tính lớn lần lượt thêm tuỳ chọn này. Lý do không chỉ là thẩm mỹ. Điện thoại ngày càng được dùng trong phòng tối, trên giường, và màn hình OLED tắt hẳn điểm ảnh khi hiển thị màu đen nên giao diện tối giúp tiết kiệm pin. Cùng lúc đó, nhiều người bắt đầu nói chế độ tối "tốt cho mắt", một khẳng định đi trước dữ liệu.

Thực ra từ trước khi điện thoại thông minh ra đời, các nhà tâm lý học thực nghiệm đã so sánh hai kiểu phân cực trong nhiều thí nghiệm về tốc độ đọc, độ chính xác khi soát lỗi và khả năng nhận diện chữ nhỏ. Kết quả của họ giúp trả lời câu hỏi theo cách cụ thể hơn là "tốt" hay "xấu".

Vì sao chữ đen nền trắng thường rõ hơn

Nền sáng làm đồng tử nhỏ lại. Khi phần lớn màn hình sáng, đồng tử co nhỏ, giống như khép khẩu độ máy ảnh. Đồng tử nhỏ làm tăng độ sâu trường ảnh và giảm các sai lệch quang học ở rìa thấu kính, nên hình trên võng mạc sắc nét hơn.

Kết quả thí nghiệm khá nhất quán ở người thị lực bình thường. Một loạt nghiên cứu, trong đó có các thí nghiệm của nhóm Piepenbrock, Mayr và Buchner ở Đức công bố đầu thập niên 2010, ghi nhận người tham gia ở cả lứa tuổi trẻ và lớn tuổi đọc, soát lỗi chính xác hơn với chữ tối trên nền sáng, và lợi thế rõ hơn khi chữ nhỏ.

Chữ sáng trên nền tối dễ "loè". Với chữ sáng trên nền đen, ánh sáng từ nét chữ có thể toả ra vùng tối xung quanh, khiến chữ trông như nhoè viền. Nhiều người có loạn thị kể rằng họ thấy hiện tượng này rõ hơn, nhất là ở chữ mảnh.

Mắt đã quen đọc giấy. Phần lớn chúng ta học đọc trên giấy trắng chữ đen, và cách trình bày văn bản dài trên màn hình vẫn được tối ưu theo truyền thống đó.

Nhưng điều kiện thí nghiệm quan trọng. Phần lớn các thí nghiệm này diễn ra trong phòng có ánh sáng bình thường. Trong phòng tối, một màn hình trắng lớn lại trở thành nguồn chói, và cán cân có thể đổi chiều.

Khi nào chọn chế độ nào

Bảng dưới gom các tình huống thường gặp. Đây là gợi ý theo cơ chế và bằng chứng hiện có, không phải luật; cảm giác dễ chịu của chính bạn vẫn là thước đo cuối cùng.

Tình huốngThường hợp hơnVì sao
Đọc, soát văn bản dài ở văn phòng sángChữ đen nền sángChữ sắc hơn, ít nhoè viền, độ chính xác cao hơn trong thí nghiệm
Lướt điện thoại trong phòng tốiChế độ tốiGiảm tổng lượng sáng, đỡ chói khi mắt đã quen với bóng tối
Viết mã, xem bảng số trong phòng ánh sáng dịuTuỳ ngườiNhiều lập trình viên thích nền tối; quan trọng là độ tương phản đủ
Người có loạn thị thấy chữ sáng bị loèChữ đen nền sáng, giảm độ sáng màn hìnhHạn chế hiện tượng toả sáng quanh nét chữ
Một số người thị lực kém do bệnh lýTheo tư vấn của bác sĩCó người đọc tốt hơn với nền tối, có người ngược lại
Cần tiết kiệm pin trên màn hình OLEDChế độ tốiĐiểm ảnh đen tắt hẳn, tiết kiệm rõ ở độ sáng cao

Nhiều thiết bị cho phép tự đổi chế độ theo giờ: sáng ban ngày, tối khi về đêm. Đây là cách dung hoà khá hợp lý với phần lớn người dùng, miễn là bạn vẫn chỉnh độ sáng theo phòng.

Chế độ tối và chuyện cận thị: nghiên cứu sơ bộ

Năm 2018, một nhóm nghiên cứu ở Đại học Tübingen công bố một thí nghiệm nhỏ trên người trẻ, đo độ dày của lớp mạch máu phía sau võng mạc (hắc mạc) sau khi đọc chữ đen nền trắng và chữ trắng nền đen trong thời gian ngắn. Họ thấy lớp này mỏng đi sau khi đọc chữ đen nền trắng và dày lên sau khi đọc chữ trắng nền đen. Vì những thay đổi độ dày hắc mạc được cho là có liên hệ với cơ chế phát triển cận thị trong các nghiên cứu khác, kết quả này được báo chí đưa tin như thể "chế độ tối chống cận".

Cần đọc kết quả ấy đúng mức. Đây là thí nghiệm ngắn hạn, cỡ mẫu nhỏ, đo một chỉ dấu trung gian chứ không đo việc ai bị cận hay không sau nhiều năm. Từ một thay đổi tạm thời vài chục phút đến kết luận về tật khúc xạ là một bước nhảy lớn mà dữ liệu chưa cho phép. Bản thân các tác giả cũng trình bày đây là hướng cần nghiên cứu thêm.

Hiện tại, những yếu tố liên quan đến cận thị ở trẻ có bằng chứng mạnh hơn là thời gian ngoài trời và lượng thời gian nhìn gần. Đổi giao diện sang nền tối không thay được việc cho trẻ ra ngoài trời, nghỉ giữa giờ và khám mắt định kỳ. Không nên chọn chế độ hiển thị cho trẻ vì một lời hứa phòng cận.

Dùng chế độ tối cho đúng cách

Nếu bạn thích chế độ tối, vài điều chỉnh nhỏ giúp nó dễ chịu hơn và hạn chế các nhược điểm đã nêu.

  1. Tránh nền đen tuyệt đối với chữ trắng tinh ở độ sáng cao; nền xám rất đậm với chữ xám sáng thường đỡ loè hơn.
  2. Hạ độ sáng màn hình khi dùng chế độ tối trong phòng tối, vì chữ trắng sáng quá vẫn gây chói.
  3. Tăng cỡ chữ hoặc chọn chữ đậm vừa nếu thấy nét chữ mảnh bị nhoè viền.
  4. Khi cần đọc tài liệu dài hoặc soát lỗi, cân nhắc chuyển tạm sang chữ đen nền sáng và tăng đèn phòng.
  5. Bật chế độ tự động theo giờ để thiết bị đổi theo ánh sáng trong ngày.
  6. Nếu bạn có loạn thị và thấy chữ sáng trên nền tối khó chịu, đó là tín hiệu nên ưu tiên chế độ sáng; đồng thời kiểm tra xem độ kính đã đúng chưa.

Mục tiêu cuối cùng vẫn là đọc thoải mái, không phải theo xu hướng. Nếu bạn đọc nhanh hơn, đỡ mỏi hơn với một chế độ trong một hoàn cảnh cụ thể, đó là lựa chọn đúng với bạn trong hoàn cảnh đó.

Tự thử một tuần để biết chế độ nào hợp với mình

Kết quả thí nghiệm là trung bình của nhiều người; đôi mắt của bạn có thể khác. Một phép thử đơn giản ở nhà giúp bạn có câu trả lời riêng thay vì theo lời khuyên chung chung. Đây là tự quan sát cho người lớn, không phải bài kiểm tra thị lực.

  1. Chọn hai bài viết dài tương đương, cùng cỡ chữ, cùng phông chữ, cùng thiết bị.
  2. Ngồi ở chỗ làm việc quen thuộc, giữ nguyên đèn phòng như mọi ngày.
  3. Đọc bài thứ nhất ở chế độ sáng, bài thứ hai ở chế độ tối, mỗi bài chừng mười lăm phút; hôm sau đảo thứ tự để công bằng.
  4. Ghi lại ba điều ngay sau mỗi lần đọc: có phải nheo mắt không, chữ có loè hay nhoè viền không, mắt có rát hay mỏi không.
  5. Lặp lại vào buổi tối khi đã tắt bớt đèn, vì kết quả có thể đổi chiều theo ánh sáng phòng.
  6. Sau khoảng một tuần, xem lại ghi chép: bạn sẽ thấy mình hợp chế độ nào ở ban ngày, chế độ nào ở buổi tối.

Nếu cả hai chế độ đều khiến bạn khó chịu như nhau, thì giao diện không phải vấn đề chính. Khi đó nên xem lại khoảng cách, độ sáng, cỡ chữ, và cân nhắc đi đo lại thị lực. Còn nếu chỉ một chế độ gây loè chữ rõ rệt, nhất là chữ sáng trên nền tối, đó là thông tin đáng kể cho bác sĩ khi bạn đi khám mắt.

Đổi chế độ không thay được khám mắt

Một số người chuyển sang chế độ tối vì thấy màn hình chói khó chịu dù đã hạ độ sáng. Nếu cảm giác chói chỉ xuất hiện trong phòng tối, đó là chuyện thích nghi ánh sáng bình thường. Nhưng nếu bạn thấy chói với mọi nguồn sáng, ban ngày cũng phải nheo mắt, nhìn đèn thấy quầng hay tia, hoặc chữ ở cả hai chế độ đều nhoè, thì vấn đề có thể nằm ở mắt.

Loạn thị chưa được chỉnh, khô mắt, đục thuỷ tinh thể ở người lớn tuổi, hay một số bệnh lý khác có thể gây ra những cảm giác ấy. Chúng cần bác sĩ nhãn khoa khám, không phải một cài đặt giao diện mới. Đặc biệt, nếu nhạy cảm ánh sáng đi kèm đau mắt, đỏ mắt hoặc nhìn mờ, bạn nên đi khám sớm.

Ngược lại, với người mắt khoẻ, chọn chế độ nào cũng không gây hại, và việc đổi qua lại theo hoàn cảnh là hoàn toàn bình thường. Phần quyết định sự thoải mái của đôi mắt vẫn nằm ở khoảng cách, độ sáng, thời gian nghỉ và việc đeo đúng độ kính.

Câu hỏi thường gặp

Dùng chế độ tối cả ngày có hại mắt không?

Không có bằng chứng cho thấy dùng chế độ tối gây hại cho mắt người khoẻ mạnh. Bạn có thể đọc chậm hơn một chút với văn bản dài ở phòng sáng, hoặc thấy chữ hơi loè nếu có loạn thị, nhưng đó là chuyện thoải mái và hiệu quả, không phải tổn thương.

Chế độ tối có giúp ngủ ngon hơn không?

Chế độ tối làm giảm tổng lượng ánh sáng phát ra khi phần lớn màn hình là màu tối, điều này có thể giúp khi dùng máy trong phòng tối. Tuy nhiên tác động lên giấc ngủ còn phụ thuộc độ sáng, thời gian dùng và nội dung bạn xem. Hạ độ sáng và dừng máy sớm hơn giờ ngủ vẫn quan trọng hơn.

Vì sao lập trình viên hay dùng nền tối?

Nhiều người viết mã làm việc nhiều giờ trong phòng ánh sáng dịu, và họ thấy nền tối đỡ chói, màu tô cú pháp nổi rõ trên nền đậm. Đây chủ yếu là sở thích và thói quen nghề. Điều đáng chú ý là giữ độ tương phản đủ và cỡ chữ vừa.

Người lớn tuổi nên dùng chế độ sáng hay tối?

Nhiều người lớn tuổi đọc chữ đen nền sáng rõ hơn, nhất là khi tăng cỡ chữ và chữ đậm. Tuy vậy, một số người có bệnh lý mắt lại thấy nền tối dễ chịu hơn. Nên thử cả hai, và hỏi bác sĩ nhãn khoa nếu thị lực đang giảm.

Chế độ tối có thật sự tiết kiệm pin không?

Với màn hình OLED, điểm ảnh màu đen tắt hẳn nên giao diện tối tiết kiệm pin, rõ nhất khi độ sáng cao. Với màn hình LCD có đèn nền chung, mức tiết kiệm không đáng kể. Bạn có thể kiểm loại màn hình trong thông số thiết bị.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138