NhinThay.comNhìn Thấy
Mắt của động vật

Chó nhìn thấy màu gì: thế giới hai màu vàng – lam, không phải đen trắng

Chó không nhìn đen trắng mà thấy thế giới theo hai trục vàng và lam. Bài giải thích mắt chó, độ nét, khả năng nhìn chuyển động và cách chọn đồ chơi dễ thấy.

Golden retriever running across a green lawn in a Đà Lạt garden, Lâm Đồng, chasing a bright blue ball, owner seen only from the knees down, low angle, morning light

Chó không nhìn thế giới đen trắng. Mắt chó có hai loại tế bào nón thay vì ba như người, nên chó thấy màu theo hai trục chính: các sắc vàng và các sắc lam, còn đỏ và xanh lá thì lẫn vào nhau thành những tông vàng xám, nâu nhạt. Gần đúng nhất, thế giới của chó giống cách nhìn của một người mù màu đỏ – lục, cộng thêm một bức ảnh hơi nhoè, nhưng nhạy hơn hẳn với chuyển động và với ánh sáng yếu.

Bài này đi qua bằng chứng từ các thí nghiệm, giải thích vì sao lời đồn “chó chỉ thấy đen trắng” sống dai đến vậy, rồi chuyển sang chuyện thực tế: quả bóng màu gì thì chó dễ tìm trên cỏ, vì sao chó nhận ra chủ từ xa bằng dáng đi hơn là bằng mặt, và những dấu hiệu nào ở mắt chó cần đưa đi khám thú y.

Từ “đen trắng” đến hai màu: thí nghiệm nói gì

Ý tưởng chó chỉ nhìn đen trắng lan rộng từ nửa đầu thế kỷ 20, khi người ta biết mắt chó có rất nhiều tế bào que, loại tế bào nhạy sáng nhưng không phân biệt màu. Thêm vào đó, các thí nghiệm huấn luyện thời ấy chưa kiểm soát độ sáng: muốn biết con vật phân biệt được hai màu hay chỉ phân biệt được hai mức sáng tối, phải chỉnh cho hai mẫu màu sáng ngang nhau trong mắt nó. Khi chưa làm được điều đó, kết luận “không thấy màu” là kết luận vội.

Năm 1989, nhóm của Jay Neitz và Gerald Jacobs công bố thí nghiệm huấn luyện chó chọn đúng một ô sáng khác màu giữa ba ô. Kết quả cho thấy chó phân biệt tốt các màu ở hai đầu quang phổ, như lam với vàng, nhưng lúng túng trong vùng từ lục vàng đến đỏ, và có một dải màu lục lam mà chúng nhầm với xám. Đo trực tiếp ở võng mạc cũng ra hai loại tế bào nón: một loại nhạy nhất quanh vùng tím lam, một loại nhạy nhất quanh vùng lục vàng.

Một thí nghiệm khác, công bố năm 2013 ở Nga, cho chó chọn giữa thẻ có màu và thẻ có độ sáng khác nhau để tìm phần thưởng. Phần lớn chó học theo màu chứ không theo độ sáng, nghĩa là màu sắc là thông tin chó thật sự dùng, không chỉ là thứ chúng có thể thấy trong phòng thí nghiệm. Chỗ còn bàn là chó dùng màu nhiều đến đâu trong đời thường, khi mùi và chuyển động luôn chen vào.

Chó thấy từng màu ra sao: bảng đối chiếu gần đúng

Không ai nhìn được qua mắt chó, nên bảng dưới đây là ước đoán dựa trên độ nhạy của hai loại tế bào nón, giống cách các nhà nghiên cứu mô phỏng thị giác người mù màu. Hãy đọc nó như một gợi ý, không phải bức ảnh chính xác.

Màu người thấyChó thấy gần giốngGhi chú
Đỏ tươiNâu vàng tối hoặc xám đậmMất hẳn cảm giác “đỏ”; vật đỏ trên cỏ xanh rất khó tách nền
CamVàng xỉnGần giống với vàng, chỉ khác độ sáng
VàngVàngMột trong hai màu chó thấy rõ nhất
Xanh lá câyVàng nhạt pha xámBãi cỏ trong mắt chó là một nền vàng xám khá đều
Xanh lục lamXám trắngVùng chó dễ nhầm với không màu nhất
Xanh dươngLamMàu còn lại chó thấy rõ
TímLamPhần đỏ trong màu tím bị mất

Điều đáng chú ý là hai màu nổi bật nhất trong mắt chó là vàng và lam, đúng ở hai đầu trục. Màu đỏ, thứ người hay chọn cho đồ chơi vì trông bắt mắt, lại là màu kém nổi nhất khi đặt trên cỏ. Còn trên nền cát, sàn gạch xám hoặc trong nhà, vấn đề nhẹ hơn vì chênh lệch độ sáng vẫn giúp chó tìm ra.

Cấu tạo mắt chó: đổi màu sắc lấy ánh sáng và chuyển động

Võng mạc của chó dành nhiều chỗ cho tế bào que hơn võng mạc người, nhất là ở vùng trung tâm. Người có một hố nhỏ gọi là hố thị giác, nơi tế bào nón dày đặc cho ta đọc chữ và nhìn rõ nét mặt. Chó không có hố như vậy mà có một dải ngang giàu tế bào gọi là vệt thị giác, phù hợp để quét đường chân trời khi chạy hơn là soi chi tiết nhỏ.

Phía sau võng mạc chó còn có một lớp phản quang gọi là tapetum lucidum. Ánh sáng đi qua võng mạc mà chưa được hấp thụ sẽ bị lớp này dội ngược lại, cho tế bào cảm quang thêm một lần bắt sáng. Nhờ vậy chó thấy được trong ánh sáng yếu hơn mức người cần, và cũng vì vậy mà mắt chó ánh lên xanh lục hay vàng khi bị đèn pin rọi vào ban đêm. Cái giá phải trả là ảnh hơi nhoè hơn, vì ánh sáng dội lại tán ra một chút.

Chó cũng nhạy với nhấp nháy hơn người. Ngưỡng mà ánh sáng nhấp nháy hoà thành sáng liên tục ở chó được đo cao hơn ở người, nên những màn hình đời cũ quét chậm có thể trông giật với chó trong khi người thấy mượt. Đây là một lý do được nêu khi giải thích vì sao ngày trước nhiều chó thờ ơ với tivi, còn ngày nay có con chăm chú theo hình con vật chạy trên màn hình.

Chó nhìn rõ đến đâu và nhìn xa được bao nhiêu

Độ nét kém người khá nhiều. Các ước tính đo bằng hành vi và bằng điện võng mạc cho thấy thị lực của chó vào khoảng 20/50 đến 20/100 theo cách ghi của người, tức là một chi tiết người nhìn rõ ở hai mươi mét thì chó phải lại gần cỡ năm đến mười mét mới thấy tương đương. Con số dao động theo giống và theo từng con.

Nhìn chuyển động tốt hơn nhìn vật đứng yên. Chó phát hiện một vật đang chuyển động ở xa nhanh hơn hẳn so với cùng vật ấy đứng im. Người chăn gia súc và huấn luyện viên chó nghiệp vụ đều tận dụng điều này: ra hiệu bằng tay ở xa hiệu quả hơn khi động tác rõ ràng, dứt khoát.

Tầm nhìn rộng nhưng vùng hai mắt chồng lên nhau hẹp hơn. Mắt chó đặt lệch sang hai bên nhiều hơn mắt người, cho tầm nhìn tổng cộng rộng hơn, thay đổi theo hình dáng đầu: chó mõm dài mắt lệch nhiều, chó mặt ngắn mắt hướng ra trước hơn. Đổi lại, vùng nhìn bằng cả hai mắt, nơi cảm giác chiều sâu tốt nhất, hẹp hơn người.

Nhận ra chủ từ xa chủ yếu nhờ dáng và cử động. Khi bạn đứng yên lặng ở xa và gió thổi ngược, nhiều con chó do dự cho tới khi bạn cất tiếng hoặc bước đi. Đó không phải chó “không nhận ra”, mà là ở khoảng cách đó gương mặt bạn chỉ còn là một mảng mờ, trong khi dáng đi quen thuộc thì rõ hơn nhiều.

Áp dụng: chọn đồ chơi và tập luyện theo mắt chó

Hiểu mắt chó giúp bạn bớt trách oan con vật khi nó “không thấy” quả bóng ngay trước mặt. Vài việc làm được ngay:

  1. Chọn bóng và vòng ném màu xanh dương hoặc vàng khi chơi trên bãi cỏ. Đồ chơi đỏ, cam vẫn dùng được trên nền cát, sàn nhà hay đường bê tông nơi chênh lệch sáng tối rõ.
  2. Khi tập lệnh tìm đồ, bắt đầu ở nơi nền đơn giản, sau đó mới chuyển dần sang bãi cỏ có lá rụng. Chó sẽ dùng mũi nhiều hơn khi mắt không giúp được, đó là bình thường.
  3. Ra hiệu tay to, rõ, giữ một kiểu cố định cho mỗi lệnh. Ở xa, chó đọc động tác của cánh tay chứ không đọc ngón tay.
  4. Buổi tối, gắn đèn hoặc vòng phản quang cho chó để người lái xe nhìn thấy nó. Chó tự thấy đường khá tốt trong tối, người đi đường thì không.
  5. Với chó già, để đồ đạc trong nhà ở vị trí cố định và tránh đặt vật cản thấp trên lối đi quen, vì chó lớn tuổi thường kém đi cả về độ nét lẫn khả năng thích nghi sáng tối.

Một điều thú vị cho người làm đồ chơi và người chụp ảnh thú cưng: bức ảnh bạn thấy rực rỡ nhất chưa chắc là thứ con chó thấy nổi bật nhất. Thử chuyển ảnh sang chế độ mô phỏng mù màu đỏ – lục trên máy tính, bạn sẽ hiểu nhanh vì sao quả bóng đỏ biến mất giữa cỏ.

Dấu hiệu ở mắt chó nên đưa đi khám thú y

Bài này chỉ giải thích chó nhìn thế nào; nó không thay được việc khám. Mắt chó có những bệnh tiến triển âm thầm, và chủ thường chỉ nhận ra khi con vật đã mất nhiều thị lực vì chó bù trừ rất giỏi bằng mũi và tai. Nên đưa chó đi khám khi thấy:

  • Chó đột nhiên va vào đồ vật, ngập ngừng ở bậc thang hoặc không dám ra sân lúc chạng vạng.
  • Đồng tử giãn to bất thường, hai bên không đều, hoặc mắt có ánh xanh xám đục ở giữa.
  • Mắt đỏ, chảy nước nhiều, có ghèn vàng xanh, chó hay lấy chân dụi hoặc cọ mặt xuống sàn.
  • Chó nheo một mắt, không chịu mở mắt dưới nắng, hoặc mí mắt sưng.
  • Mắt lồi ra hơn bình thường, nhất là ở các giống mặt ngắn hay bị chấn thương mắt.

Đục ánh xanh nhẹ ở chó lớn tuổi đôi khi chỉ là thuỷ tinh thể xơ cứng theo tuổi, ít ảnh hưởng thị lực, nhưng nhìn bằng mắt thường khó phân biệt với đục thuỷ tinh thể thật. Chỉ bác sĩ thú y có dụng cụ soi mới kết luận được.

Hiểu lầm hay gặp quanh mắt chó

Hiểu lầm thứ nhất là chó thấy đen trắng, đã nói ở trên. Hiểu lầm thứ hai đi theo chiều ngược lại: vì chó nhìn đêm tốt nên nghĩ chó thấy được trong bóng tối hoàn toàn. Thực ra mọi mắt đều cần ánh sáng; lớp phản quang chỉ giúp tận dụng triệt để chút ánh sáng ít ỏi còn lại. Trong một phòng kín không một tia sáng, chó di chuyển bằng mũi, tai và ria, không phải bằng mắt.

Hiểu lầm thứ ba là chó nhìn bằng mũi nên mắt không quan trọng. Mũi chó đúng là giác quan mạnh nhất của nó, nhưng chó dẫn đường cho người khiếm thị, chó chăn cừu hay chó bắt đĩa bay cho thấy mắt vẫn là kênh thông tin chính khi phải phản ứng nhanh. Hai giác quan bổ sung cho nhau chứ không thay thế nhau.

Hiểu lầm cuối cùng: mọi con chó nhìn giống nhau. Có những khác biệt theo giống về tầm nhìn, độ cận viễn và cả mức độ tập trung tế bào ở vệt thị giác. Một con chó săn mõm dài và một con chó mặt ngắn nằm trong nhà có cách nhìn thế giới không hoàn toàn giống nhau, dù cả hai đều thấy thế giới theo trục vàng – lam.

Câu hỏi thường gặp

Chó có bị mù màu không?

Theo cách gọi thông thường thì có, chó giống người mù màu đỏ – lục vì chỉ có hai loại tế bào nón. Nhưng chó không mù màu hoàn toàn: chó phân biệt rõ vàng với lam và dùng màu để chọn đồ vật trong các thí nghiệm huấn luyện.

Chó có nhìn thấy màu đỏ không?

Chó không có cảm giác màu đỏ như người. Vật đỏ trong mắt chó gần với nâu vàng tối hoặc xám đậm. Vì vậy quả bóng đỏ lăn trên cỏ xanh khó tìm với chó hơn nhiều so với quả bóng xanh dương hoặc vàng.

Chó có xem được tivi và điện thoại không?

Nhiều chó có phản ứng với hình con vật chuyển động hay âm thanh trên màn hình, nhất là màn hình đời mới có tần số quét cao. Chó thấy hình mờ hơn và màu kém hơn người, nên âm thanh và chuyển động thường là thứ thu hút chúng chứ không phải chi tiết hình ảnh.

Vì sao mắt chó phát sáng khi chụp ảnh ban đêm?

Phía sau võng mạc chó có lớp phản quang tapetum lucidum dội ánh sáng ngược ra ngoài. Đèn flash hoặc đèn pin chiếu vào mắt sẽ bị lớp này phản lại, tạo ánh xanh lục, vàng hoặc đôi khi đỏ tuỳ con và tuỳ góc chụp.

Chó nhìn thấy chủ từ khoảng cách bao xa?

Không có con số cố định vì phụ thuộc ánh sáng, nền phía sau và việc chủ có cử động hay không. Ở khoảng cách vài chục mét, chó nhận ra người quen chủ yếu nhờ dáng đi, cử động và mùi theo gió, còn gương mặt thì đã mờ.

Chó già nhìn kém đi có phải chuyện bình thường không?

Thị lực chó có thể giảm theo tuổi, nhưng không nên mặc định mọi thay đổi là do già. Một số bệnh mắt tiến triển âm thầm và điều trị sớm thì tốt hơn, nên khi thấy chó va vấp, mắt đục hay đỏ, hãy đưa đi khám thú y.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138