NhinThay.comNhìn Thấy
Ảo giác trong đời thực

Vì sao thấy mình trong ảnh lạ hơn trong gương: ảnh lật, chụp quá gần và sự quen mắt

Bạn quen gương mặt lật trái phải trong gương, ảnh chụp gần làm mũi to ra, ảnh bắt một khoảnh khắc đông cứng. Ba lý do khiến ảnh của mình trông "không giống mình".

Young woman in a Da Nang apartment seen from behind, standing before a plain bathroom mirror while holding a phone at arm length, blank phone screen, soft morning light

Phần lớn người thấy mình trong ảnh "lạ" hoặc "xấu hơn" so với trong gương vì ba lý do có thật về thị giác: gương cho bạn thấy khuôn mặt bị lật trái phải mà bạn đã quen suốt đời, ảnh chụp ở khoảng cách gần làm méo tỷ lệ khuôn mặt, và ảnh đông cứng một khoảnh khắc mà gương không bao giờ giữ lại. Người khác nhìn bạn ngoài đời lại thấy một phiên bản thứ ba, không giống hẳn cả hai.

Hiểu những lý do này không làm bạn đột nhiên thích mọi tấm ảnh của mình, nhưng giúp bạn biết đâu là vấn đề của máy, đâu là vấn đề của thói quen nhìn, và chỉnh lại cách chụp cho gần với gương mặt người khác vẫn thấy. Bài này giải thích từng lý do với những nghiên cứu đã được công bố.

Gương lật trái phải, và bạn đã quen với bản lật

Gương phẳng đảo chiều trước sau, khiến bên trái của bạn nằm ở bên trái của hình trong gương khi bạn đối diện nó, trong khi người đứng đối diện ngoài đời thấy bên trái của bạn ở phía bên phải họ. Kết quả thực tế là hình trong gương là bản lật ngang so với những gì người khác nhìn thấy. Chiếc nốt ruồi ở má trái, mái tóc rẽ ngôi bên phải, nụ cười hơi lệch về một phía đều đổi bên.

Khuôn mặt người không bao giờ đối xứng hoàn hảo. Một bên mắt hơi cao hơn, một bên khoé miệng nhếch nhiều hơn, sống mũi hơi lệch, đường chân tóc không đều. Khi lật ngang, những bất đối xứng này đổi chỗ. Người khác nhìn bản thật hằng ngày nên thấy bình thường; bạn nhìn bản lật hằng ngày nên lại thấy bản thật trong ảnh có gì đó lệch lạc.

Điều này dẫn đến một hiện tượng được nghiên cứu rõ. Năm 1977, nhóm tác giả Theodore Mita, Marshall Dermer và Jeffrey Knight cho những người tham gia xem hai phiên bản ảnh khuôn mặt mình: ảnh thật và ảnh lật. Phần đông thích ảnh lật, tức bản giống trong gương. Bạn thân của họ xem cùng hai ảnh thì lại thích ảnh thật, bản họ quen nhìn. Kết quả phù hợp với hiệu ứng quen mắt: con người có xu hướng ưa những gì mình đã thấy nhiều lần.

Khoảng cách chụp làm méo tỷ lệ khuôn mặt

Vật gần ống kính trông to hơn vật xa. Đó là phối cảnh thông thường. Khi chụp chân dung ở khoảng cách một sải tay, khoảng ba mươi đến bốn mươi centimet, chóp mũi gần ống kính hơn tai vài centimet, tức là chênh lệch đáng kể so với tổng khoảng cách. Mũi được phóng to, tai và hai bên mặt bị thu nhỏ hoặc khuất đi.

Nghiên cứu đã đo hiệu ứng này. Một nghiên cứu công bố năm 2018 trên tạp chí chuyên ngành phẫu thuật thẩm mỹ khuôn mặt ước tính rằng khi chụp ở khoảng ba mươi centimet, chiều rộng phần chân mũi trông lớn hơn khoảng ba mươi phần trăm so với khi chụp ở khoảng một mét rưỡi. Các tác giả nêu điều này vì nhiều người tìm đến phẫu thuật mũi sau khi nhìn ảnh tự chụp.

Khi đứng xa, khuôn mặt "phẳng" lại. Ở khoảng cách một mét rưỡi đến hai mét, chênh lệch khoảng cách giữa mũi và tai nhỏ đi rất nhiều so với tổng khoảng cách, nên tỷ lệ trên ảnh gần với tỷ lệ mà người đứng nói chuyện với bạn nhìn thấy. Đây là lý do thợ ảnh chân dung thường đứng xa và dùng ống kính tiêu cự dài hơn.

Gương không méo như vậy, nhưng có bẫy riêng. Bạn đứng cách gương khoảng nửa mét thì hình trong gương tương ứng với một góc nhìn từ khoảng một mét, xa gấp đôi. Vì vậy hình trong gương ít méo hơn ảnh tự chụp ở một sải tay. Đó là thêm một lý do bạn thấy mình trong gương dễ nhìn hơn.

Ảnh đông cứng một khoảnh khắc, gương thì không

Khi soi gương, bạn đang nhìn một hình ảnh chuyển động liên tục, và bạn điều khiển nó. Bạn vô thức chỉnh góc mặt, nhướng mày, mỉm cười theo kiểu mình thấy ổn nhất. Não ghi nhận một tổng thể trôi chảy, các biểu cảm thoáng qua lẫn vào nhau và không cái nào nổi bật.

Ảnh chụp thì cắt ra một phần nhỏ của giây. Nó có thể bắt đúng lúc bạn đang chớp mắt nửa chừng, đang phát âm một nguyên âm làm miệng méo, hay đang chuyển từ cười sang nghiêm. Người khác ngoài đời cũng thấy những khoảnh khắc đó, nhưng chúng trôi qua ngay và bị nhấn chìm trong dòng biểu cảm liên tục. Ảnh thì giữ lại mãi và cho bạn soi kỹ.

Thêm vào đó, khi nhìn ảnh của chính mình, người ta thường soi chi tiết hơn rất nhiều so với khi nhìn ảnh người khác: đếm nếp nhăn, so độ lệch hai mắt, để ý quầng thâm. Sự chú ý tập trung như vậy làm những khuyết điểm nhỏ trở nên lớn. Một người bạn nhìn cùng tấm ảnh thường chỉ thấy "ảnh bạn đang cười", không thấy gì khác.

Gương, ảnh tự chụp và người khác nhìn bạn khác nhau thế nào

Ba cách nhìn khuôn mặt bạn cho ba hình ảnh khác nhau. Bảng dưới tóm tắt điểm khác biệt chính:

Yếu tốTrong gươngẢnh tự chụp gầnNgười đối diện ngoài đời
Trái phảiLật ngangTuỳ cài đặt máy, có thể lật hoặc khôngKhông lật
Khoảng cách nhìnTương đương khoảng gấp đôi khoảng cách tới gươngMột sải tay, méo phối cảnh rõThường từ một mét trở lên
Chuyển độngLiên tục, bạn tự điều chỉnhMột khoảnh khắc đông cứngLiên tục, kèm giọng nói, cử chỉ
Chiều sâuHai mắt bạn thấy chiều sâuPhẳng, một ống kínhHai mắt người kia thấy chiều sâu
Ánh sángThường là đèn nhà tắm quen thuộcĐủ loại, đôi khi có đèn flashĐa dạng theo hoàn cảnh

Nhìn bảng này, có thể thấy người khác nhìn bạn gần với "gương không lật, đứng xa hơn, có chiều sâu và có chuyển động" hơn là với một tấm ảnh tự chụp. Nếu muốn biết người khác thấy gì, ảnh chụp từ xa và video ngắn gần hơn so với ảnh tự chụp.

Chụp ảnh gần với gương mặt người khác thấy

Nếu bạn cần một tấm ảnh trông giống mình nhất, ví dụ để làm ảnh hồ sơ, ảnh giới thiệu cho công việc, các bước sau giúp giảm những sai lệch nói ở trên:

  1. Nhờ người khác chụp hoặc đặt điện thoại trên giá, cách mặt khoảng một mét rưỡi đến hai mét, dùng chế độ phóng to hai đến ba lần để khuôn mặt vừa khung.
  2. Đặt máy ngang tầm mắt, không quá cao hay quá thấp, vì góc chụp từ dưới lên làm cằm và mũi to ra, từ trên xuống làm trán to và cằm nhỏ.
  3. Kiểm cài đặt lật ảnh của camera trước trong máy. Tuỳ hãng và phiên bản, ảnh có thể được lưu theo bản gương hoặc bản thật; hãy chọn bản thật nếu muốn giống người khác nhìn.
  4. Đứng gần cửa sổ, ánh sáng tán xạ chiếu chếch từ phía trước, tránh đèn trần chiếu thẳng xuống tạo bóng dưới mắt.
  5. Chụp chuỗi nhiều tấm trong khi nói chuyện hoặc cười tự nhiên, rồi chọn tấm có biểu cảm tự nhiên nhất thay vì cố giữ một nụ cười.

Nếu ảnh thật vẫn làm bạn thấy lạ, hãy dùng nó vài tuần. Hiệu ứng quen mắt hoạt động theo cả chiều này: càng nhìn nhiều, bản thật của bạn càng trở nên dễ chịu.

Giọng nói ghi âm: một hiện tượng anh em

Cảm giác "đó không phải mình" khi nghe giọng nói được ghi âm có nhiều điểm giống với cảm giác khi xem ảnh. Khi bạn nói, âm thanh đến tai không chỉ qua không khí mà còn qua xương sọ. Đường truyền qua xương làm giọng nghe trầm và đầy hơn trong tai chính bạn. Bản ghi âm chỉ thu phần truyền qua không khí, đúng như người khác nghe, nên thường cao và mỏng hơn bạn tưởng.

Ở cả hai trường hợp, phiên bản bạn quen thuộc nhất là phiên bản chỉ mình bạn trải nghiệm: hình lật trong gương, giọng trầm trong đầu. Người xung quanh chưa bao giờ nghe hay thấy phiên bản đó. Điều làm bạn bối rối khi xem ảnh hay nghe ghi âm thực chất là cảm giác gặp phiên bản mà mọi người khác đã quen.

Hiểu được điều này giúp nhẹ lòng hơn khi xem ảnh. Phần lớn những gì bạn thấy "sai" trong ảnh không phải do khuôn mặt bạn thay đổi, mà do bạn đang nhìn mình qua một góc nhìn mới. Với trẻ em và thiếu niên, giải thích cho con cơ chế này có thể giúp con bớt khắt khe với ảnh của chính mình, đặc biệt ở tuổi hay so sánh trên mạng.

Gọi video: bạn thấy bản lật, người kia thấy bản thật

Các cuộc gọi video là nơi ba yếu tố trên gặp nhau hằng ngày. Ô nhỏ hiển thị chính bạn trên màn hình thường là bản lật, giống gương, để khi bạn đưa tay phải lên thì hình cũng đưa tay ở cùng phía và cảm giác tự nhiên. Người ở đầu bên kia thì thường thấy bản không lật. Vì vậy nếu bạn giơ một tờ giấy có chữ lên, ô của bạn hiện chữ ngược nhưng người kia vẫn đọc được bình thường.

Vị trí camera trên máy tính xách tay cũng tạo ra méo phối cảnh đáng kể. Khi máy đặt trên bàn thấp, camera nhìn từ dưới lên, khoảng cách tới cằm ngắn hơn tới trán, nên cằm và phần dưới mặt trông to ra, trần nhà lọt vào khung. Kê máy cao lên để camera ngang tầm mắt và ngồi lùi lại một chút thường cải thiện hình ảnh rõ hơn mọi bộ lọc làm đẹp.

Một điều nữa là trong cuộc gọi, nhiều người vô thức nhìn vào ô của chính mình nhiều hơn nhìn người đối diện, và soi khuôn mặt mình lâu hơn bất kỳ lúc nào khác trong ngày. Việc soi liên tục ấy làm những chi tiết nhỏ trở nên nổi bật và gây mệt. Nhiều ứng dụng cho phép ẩn ô hình của chính mình; tắt nó đi trong các cuộc họp dài là cách đơn giản để bớt tự soi xét và tập trung vào người đang nói.

Câu hỏi thường gặp

Mình trong gương hay trong ảnh mới giống thật?

Ảnh chụp từ khoảng cách một mét rưỡi trở lên, không lật, gần với cách người khác nhìn bạn hơn. Hình trong gương là bản lật trái phải. Ảnh tự chụp gần thì bị méo phối cảnh nên cũng không phải hình ảnh người khác thấy.

Vì sao ảnh tự chụp làm mũi trông to hơn?

Ở khoảng cách một sải tay, mũi gần ống kính hơn các phần khác của khuôn mặt một tỷ lệ đáng kể, nên được phóng to theo phối cảnh. Đứng xa hơn và dùng chế độ phóng to giúp tỷ lệ khuôn mặt trở lại tự nhiên.

Camera trước của điện thoại lưu ảnh lật hay không lật?

Tuỳ hãng, phiên bản hệ điều hành và cài đặt. Nhiều máy hiển thị bản gương khi xem trước, rồi lưu bản thật, hoặc cho phép chọn. Nên vào phần cài đặt camera để kiểm và chọn cách mình muốn.

Hiệu ứng quen mắt là gì?

Đó là xu hướng con người cảm thấy dễ chịu hơn với những gì đã gặp nhiều lần. Nó giải thích vì sao bạn thích bản lật của khuôn mặt mình, còn bạn bè lại thích bản thật. Hiệu ứng này cũng xuất hiện với âm nhạc, từ ngữ và nhiều thứ khác.

Có nên chỉnh ảnh để trông giống trong gương không?

Đó là lựa chọn cá nhân. Lật ảnh ngang không gây hại gì, nhưng người quen sẽ thấy bạn hơi khác thường. Với ảnh hồ sơ công việc, giữ bản thật thường hợp hơn vì đó là khuôn mặt người khác sẽ gặp ngoài đời.

Vì sao nghe giọng mình ghi âm thấy lạ?

Khi nói, bạn nghe giọng mình qua cả không khí và xương sọ, đường qua xương làm giọng trầm hơn. Bản ghi âm chỉ thu phần qua không khí, giống người khác nghe, nên thường cao và mỏng hơn bạn quen.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138