NhinThay.comNhìn Thấy
Lời đồn về mắt

Đeo kính của người khác có hỏng mắt không: khó chịu tạm thời và lúc thật sự rủi ro

Đeo nhầm kính của người khác ở người lớn thường chỉ gây nhoè, nhức đầu tạm thời. Rủi ro thật nằm ở lái xe, ở trẻ nhỏ và ở việc dùng chung kính áp tròng.

Two elderly sisters on a porch in Vinh Long swapping reading glasses, one holding a pair up to the light, faces turned away, potted plants and soft river-side morning light

Với người lớn, đeo kính của người khác trong thời gian ngắn thường không làm hỏng mắt. Bạn có thể thấy nhoè, chóng mặt, nhức đầu, mỏi mắt, nhưng các cảm giác này hết khi tháo kính ra. Kính chỉ thay đổi đường đi của ánh sáng, không thay đổi cấu trúc của mắt trưởng thành.

Tuy vậy, "không hỏng mắt" không có nghĩa là "không sao". Có ba tình huống mà đeo kính không phải của mình là rủi ro thật: khi lái xe hay làm việc cần nhìn chính xác, khi trẻ nhỏ đang phát triển thị giác dùng kính sai trong thời gian dài, và khi người ta dùng chung kính áp tròng. Bài này giải thích vì sao kính người khác làm bạn khó chịu, những tình huống đó cụ thể ra sao, và chuyện kính lão bày bán sẵn.

Vì sao kính người khác làm bạn nhức đầu

Mỗi chiếc kính được làm cho một đôi mắt cụ thể, với ít nhất bốn thông số: độ cầu (cận hay viễn), độ trụ và trục (loạn thị), khoảng cách giữa hai đồng tử, và với kính đa tròng thì thêm vị trí các vùng nhìn. Khi bạn đeo kính của người khác, gần như chắc chắn ít nhất một thông số không khớp.

Nếu độ cầu sai, mắt cố điều tiết để bù, nhanh mỏi, hoặc không bù được và thấy nhoè. Nếu độ loạn sai trục, đường thẳng có thể trông nghiêng, sàn nhà như dốc. Nếu khoảng cách đồng tử khác, tâm quang học của tròng kính không nằm trước đồng tử, tạo ra hiệu ứng lăng kính nhẹ khiến hai mắt phải xoay lệch để hợp nhất hình, gây cảm giác căng, nhức đầu, có khi nhìn đôi thoáng qua.

Não và hệ thống phối hợp hai mắt cố gắng hết sức để bù những sai lệch đó, và chính nỗ lực bù trừ ấy tạo ra cảm giác khó chịu. Đây là tín hiệu "có gì đó không khớp", không phải dấu hiệu mắt đang bị tổn thương. Tháo kính ra, mọi thứ trở lại bình thường sau ít phút.

Đeo kính của người khác: điều gì xảy ra trong từng trường hợp

Bảng dưới mô tả cảm giác thường gặp khi đeo nhầm từng loại kính, ở người lớn có mắt khoẻ. Đây là xu hướng chung, không phải chẩn đoán.

Loại kính đeo nhầmCảm giác thường gặpCó hại lâu dài không
Kính cận của người cận cao hơn mìnhMọi thứ nhỏ lại, mắt phải gắng nhìn gần, mỏi nhanhKhông, hết khi tháo
Kính cận khi mình không cậnNhìn xa nhoè hoặc phải điều tiết nhiều, nhức tránKhông, hết khi tháo
Kính lão của người khácNhìn gần rõ hơn hoặc nhoè tuỳ độ, nhìn xa mờ hẳnKhông, nhưng có thể che giấu nhu cầu khám mắt
Kính có loạn thịHình méo, đường thẳng nghiêng, chóng mặt khi đi lạiKhông, hết khi tháo
Kính đa tròng của người khácVùng rõ vùng nhoè lộn xộn, khó đi cầu thangKhông, nhưng dễ vấp ngã khi đang đeo

Điểm chung là khó chịu tạm thời. Nguy cơ thật không đến từ mắt bị hại, mà từ việc nhìn sai trong lúc đang làm việc cần nhìn đúng, như đi cầu thang, bước xuống xe, hay điều khiển phương tiện.

Khi lái xe: rủi ro không nằm ở mắt mà ở đường

Phán đoán khoảng cách sai. Kính sai độ hay sai tâm làm méo nhẹ không gian, khiến ước lượng khoảng cách tới xe trước, lề đường, người đi bộ kém chính xác hơn.

Phản ứng chậm hơn. Khi não bận bù trừ hình ảnh, việc nhận ra một chuyển động bất ngờ từ bên cạnh có thể chậm đi một nhịp. Trong giao thông, một nhịp có thể là quá nhiều.

Đêm càng khó. Trong bóng tối, đồng tử mở rộng, những sai lệch quang học nhỏ trở nên rõ hơn, đèn xe ngược chiều loá nhiều hơn.

Quên kính, mượn tạm không phải giải pháp. Người cần kính khi lái xe nên có kính dự phòng để trên xe, thay vì mượn kính của người đi cùng. Ở Việt Nam, giấy phép lái xe gắn với điều kiện sức khoẻ, trong đó có thị lực; quy định cụ thể bạn nên kiểm tra theo văn bản hiện hành.

Trẻ nhỏ: chuyện đeo đúng kính quan trọng hơn

Ở người lớn, hệ thống thị giác đã hoàn thiện, nên đeo kính sai một lúc không để lại dấu vết. Ở trẻ nhỏ, đặc biệt dưới bảy, tám tuổi, não vẫn đang học cách xử lý hình ảnh từ hai mắt. Trong giai đoạn này, việc mỗi mắt nhận được hình ảnh rõ nét đều đặn rất quan trọng.

Một lần trẻ nghịch đeo thử kính của bố mẹ hay anh chị trong vài phút không gây hại gì. Điều đáng lo là những trường hợp kéo dài: trẻ dùng kính cũ của anh chị vì tiết kiệm, đeo kính mua sẵn không đo, hay đeo kính đã cũ không còn đúng độ trong nhiều tháng. Khi đó một hoặc cả hai mắt có thể không nhận được hình ảnh rõ, và nếu trẻ có tật khúc xạ đáng kể hay hai mắt chênh độ, nguy cơ nhược thị có thể bị bỏ sót.

Vì vậy với trẻ, kính phải được đo riêng, cắt riêng, và kiểm tra lại theo lịch bác sĩ hẹn. Đây không phải chuyện "kính người khác làm hỏng mắt trẻ", mà là chuyện trẻ cần đúng chiếc kính của mình để não phát triển khả năng nhìn tốt nhất.

Kính áp tròng: tuyệt đối không dùng chung

Nếu kính gọng của người khác chỉ gây khó chịu, thì kính áp tròng của người khác là chuyện hoàn toàn khác. Kính áp tròng nằm trực tiếp trên giác mạc, tiếp xúc với nước mắt, và có thể mang theo vi khuẩn, nấm, thậm chí các loại ký sinh đơn bào từ mắt người này sang mắt người kia.

Nhiễm trùng giác mạc liên quan đến kính áp tròng có thể gây đau, đỏ, nhìn mờ, và ở trường hợp nặng để lại sẹo giác mạc ảnh hưởng thị lực lâu dài. Ngoài nguy cơ nhiễm trùng, mỗi giác mạc có độ cong và kích thước riêng; một kính áp tròng không vừa có thể cọ xát, gây trầy xước bề mặt mắt.

Điều này áp dụng cả với kính áp tròng màu dùng để trang điểm, kể cả loại không có độ. Kính áp tròng, có độ hay không, là thiết bị đặt lên mắt và nên được bác sĩ hoặc chuyên viên được đào tạo đo, hướng dẫn cách dùng và vệ sinh. Mượn kính áp tròng của bạn bè để thử màu mắt trong một buổi tiệc là một trong những rủi ro hiếm hoi trong bài này có thể để lại hậu quả thật.

Kính lão bày bán sẵn: những điều nên biết

Kính đọc sách bán sẵn ở chợ, hiệu thuốc, quầy tạp hoá là kiểu "kính của người khác" phổ biến nhất. Chúng tiện và rẻ, nhưng có giới hạn:

  • Hai tròng cùng một độ, trong khi nhiều người có hai mắt khác độ.
  • Không có độ loạn thị, nên người có loạn thị đáng kể vẫn thấy nhoè, mỏi.
  • Khoảng cách tâm tròng cố định, có thể không hợp với khuôn mặt bạn.
  • Chất lượng tròng không đồng đều, có thể có chỗ méo hình.
  • Quan trọng nhất: chọn kính theo cảm giác có thể khiến bạn bỏ qua lần khám mắt đầu tiên sau tuổi bốn mươi, lúc nên kiểm tra nhãn áp và võng mạc.

Kính đọc bán sẵn có thể là giải pháp tạm cho một số người không có tật khúc xạ khác, sau khi đã được khám. Nếu dùng mà thấy mỏi mắt, nhức đầu, hoặc phải đổi độ liên tục, đó là lúc nên đi đo kính đúng cách.

Mấy tình huống đời thường hay gặp

Cả nhà dùng chung một chiếc kính lão. Ở nhiều gia đình, ông bà hay cha mẹ để một chiếc kính lão trên bàn, ai cần đọc thì cầm lên đeo. Đeo vài phút để đọc tờ giấy không gây hại, nhưng người có hai mắt khác độ hay loạn thị sẽ mau mỏi. Mỗi người nên có kính đúng độ của mình nếu đọc nhiều.

Thử kính của bạn để "xem mình có cận không". Cảm giác rõ hơn hay mờ hơn qua kính của người khác không phải phép đo. Mắt người trẻ có thể điều tiết để nhìn qua kính cận nhẹ mà vẫn thấy rõ, nên dễ kết luận sai.

Đeo kính của người thân đã mất để giữ kỷ niệm. Giữ chiếc kính làm kỷ vật là chuyện tình cảm đáng trân trọng. Nếu muốn đeo hằng ngày, hãy giữ gọng và cắt tròng mới theo đơn của mình để vừa giữ kỷ niệm, vừa nhìn đúng.

Quên kính ở nhà, mượn kính đồng nghiệp đọc tài liệu. Đọc tạm một lúc thì không sao, chỉ nên dừng khi thấy nhức đầu. Không nên dùng kính mượn để làm việc cần chính xác lâu, như đọc số liệu, ký giấy tờ quan trọng hay thao tác máy móc.

Thử nhiều mẫu gọng có tròng giả ở cửa hàng. Gọng trưng bày thường gắn tròng không độ nên thử thoải mái. Chỉ cần nhớ chọn gọng xong vẫn phải cắt tròng theo đơn đo của chính bạn.

Lời đồn bắt nguồn từ đâu, và nên nói lại thế nào

Lời dặn "đừng đeo kính của người khác kẻo hỏng mắt" có lẽ sinh ra từ trải nghiệm rất thật: ai từng đeo thử kính của bạn đều nhớ cảm giác choáng váng, nhức đầu. Một cảm giác khó chịu rõ ràng như vậy dễ được hiểu là mắt đang bị hại. Lời dặn còn có ích về mặt thực tế: giữ kính ai người nấy dùng thì ít bị làm rơi, trầy, gãy gọng.

Nói lại cho đúng, có thể chia thành ba ý. Người lớn đeo thử kính của người khác một lúc thì không hỏng mắt, chỉ khó chịu. Người lớn cần kính khi lái xe hay làm việc chính xác thì phải dùng đúng kính của mình. Trẻ em cần đúng kính được đo riêng, còn kính áp tròng thì tuyệt đối không dùng chung.

Nếu bạn thấy đeo kính của ai đó lại nhìn rõ hơn kính của mình, đó cũng là thông tin đáng giá: có thể kính của bạn đã không còn đúng độ, hoặc bạn đã bắt đầu lão thị. Đừng giữ luôn kính mượn; hãy đi đo lại để có chiếc kính đúng cho chính mắt mình.

Câu hỏi thường gặp

Đeo kính sai độ lâu ngày có làm mắt tăng độ không?

Chưa có bằng chứng cho thấy đeo kính sai độ làm mắt người lớn tăng độ. Kính sai độ chủ yếu gây mỏi mắt, nhức đầu, nhìn kém. Với trẻ em, kính không đúng có thể ảnh hưởng tới phát triển thị giác, nên cần được đo và kiểm tra lại đều đặn.

Thử đeo kính cận của bạn mà thấy rõ hơn có nghĩa là mình bị cận?

Có thể là gợi ý, nhưng không phải chẩn đoán. Mắt người trẻ có thể điều tiết để nhìn qua kính cận nhẹ và thấy sắc hơn một chút. Muốn biết chính xác có tật khúc xạ hay không và độ bao nhiêu, cần đo khúc xạ tại cơ sở nhãn khoa.

Trẻ đeo lại kính cũ của anh chị để tiết kiệm có được không?

Không nên. Kính phải đúng độ, đúng khoảng cách đồng tử và vừa khuôn mặt của chính trẻ. Kính không đúng có thể khiến trẻ nhìn không rõ trong thời gian dài, ảnh hưởng học tập và phát triển thị giác. Gọng cũ có thể dùng lại nếu vừa, nhưng tròng cần cắt theo đơn mới.

Đeo kính râm có độ của người khác có sao không?

Kính râm có độ cũng là kính có độ, nên đeo nhầm sẽ gây nhoè, mỏi, nhức đầu như kính thường. Đặc biệt khi lái xe dưới nắng, kính râm sai độ cộng với độ tối có thể làm nhìn kém hơn hẳn. Nên dùng kính râm theo đúng đơn kính của mình.

Mượn kính áp tròng màu không độ để đeo một buổi có nguy hiểm không?

Có. Kính áp tròng, kể cả loại màu không độ, tiếp xúc trực tiếp với giác mạc và có thể truyền vi khuẩn, nấm hay ký sinh từ người này sang người khác, gây nhiễm trùng giác mạc. Không bao giờ dùng chung kính áp tròng, và chỉ dùng loại được đo, hướng dẫn đúng cách.

Mua kính lão sẵn ở chợ có hại mắt không?

Đeo kính lão bán sẵn thường không làm hỏng mắt, nhưng có thể không hợp với hai mắt khác độ hay có loạn thị, gây mỏi, nhức đầu. Rủi ro lớn hơn là bỏ qua việc khám mắt sau tuổi bốn mươi, khi cần kiểm tra nhãn áp và võng mạc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138