NhinThay.comNhìn Thấy
Lời đồn về mắt

Người cận thị về già không bị lão thị: lời đồn sai ở đâu và vì sao nghe có vẻ đúng

Người cận vẫn bị lão thị như mọi người. Họ chỉ đọc được không cần kính nhờ điểm nhìn rõ nằm gần sẵn. Cận và lão không bù trừ nhau, và khi nào độ cận đổi đáng lo.

Grey-haired man in a Ninh Binh courtyard lifting his eyeglasses onto his forehead to read a small blank card held close, seen over the shoulder, soft cloudy daylight

Người cận thị vẫn bị lão thị, giống như mọi người khác. Lão thị là việc thể thuỷ tinh mất dần khả năng thay đổi hình dạng để nhìn gần, xảy ra với hầu như ai cũng vậy sau tuổi bốn mươi. Người cận không tránh được quá trình này; họ chỉ có một "lợi thế" quang học khiến lão thị ít lộ ra: bỏ kính cận ra, họ vẫn đọc được chữ ở gần.

Lời đồn "cận thì về già khỏi lão" vì thế xuất phát từ một quan sát có thật nhưng được giải thích sai. Bài này giải thích lão thị là gì, vì sao người cận bỏ kính đọc được, vì sao cận và lão không "bù trừ" nhau, sự khác nhau giữa viễn thị và lão thị, và một tình huống cần chú ý: người lớn tuổi bỗng nhiên đọc được không cần kính có thể không phải tin vui.

Lão thị là gì

Để nhìn gần, mắt cần tăng công suất hội tụ. Việc này do thể thuỷ tinh đảm nhận: khi cơ thể mi co, các dây treo chùng xuống, thể thuỷ tinh vốn đàn hồi tự phồng lên, ảnh của vật gần rơi đúng trên võng mạc. Khả năng thay đổi này gọi là biên độ điều tiết, lớn nhất ở trẻ em và giảm dần suốt đời.

Thể thuỷ tinh liên tục đắp thêm sợi mới mà không bỏ sợi cũ, nên theo năm tháng nó dày và cứng hơn. Đến khoảng ngoài bốn mươi tuổi, biên độ điều tiết còn lại không đủ để nhìn rõ ở khoảng cách đọc quen thuộc. Người ta bắt đầu phải đưa sách, điện thoại ra xa, cần nhiều ánh sáng hơn, đọc lâu thấy mỏi. Quá trình này tiếp diễn thêm khoảng hai mươi năm rồi chững lại khi biên độ điều tiết gần như không còn.

Lão thị không phải bệnh và không do dùng mắt nhiều hay ít. Nó là một phần của tuổi tác, giống tóc bạc. Không có bài tập hay chế độ ăn nào được chứng minh làm chậm nó. Điều thay đổi giữa người này với người khác chỉ là lúc nào họ nhận ra nó, và nhận ra nó dưới hình thức nào. Ở đây, tật khúc xạ có sẵn của mỗi người tạo ra khác biệt rất lớn.

Vì sao người cận bỏ kính vẫn đọc được

Mắt cận có một đặc điểm: khi hoàn toàn thả lỏng, không điều tiết, nó nhìn rõ một vật ở khoảng cách gần chứ không phải ở xa. Khoảng cách đó gọi là điểm viễn. Độ cận càng cao, điểm viễn càng gần. Ví dụ giả định: một mắt cận vừa phải có điểm viễn nằm cỡ một gang tay rưỡi đến hai gang tay, đúng khoảng cách cầm sách hay điện thoại.

Khi người này bước vào tuổi lão thị và tháo kính cận ra, họ không cần điều tiết chút nào để đọc ở khoảng cách đó: mắt đã "lấy nét sẵn" ở gần. Vì vậy, trong khi bạn bè cùng tuổi bắt đầu loay hoay tìm kính lão, người cận chỉ việc kéo kính lên trán. Họ cảm thấy mình "không bị lão", nhưng thực ra họ đang dùng chính tật cận thay cho kính lão.

Lão thị lộ ra rõ khi họ đeo kính cận. Kính cận đưa điểm nhìn rõ ra xa, khi đó mắt lại cần điều tiết để nhìn gần, mà khả năng điều tiết đã giảm. Thế là đeo kính thì nhìn xa rõ mà đọc không rõ, tháo kính thì đọc rõ mà nhìn xa nhoè. Đó chính là trải nghiệm lão thị của người cận, chỉ là dưới hình thức khác.

Lão thị biểu hiện khác nhau tuỳ tật khúc xạ sẵn có

Cùng một quá trình lão hoá thể thuỷ tinh, nhưng mỗi người cảm nhận khác nhau do mắt họ vốn đã lệch về một phía. Bảng dưới là xu hướng chung, mỗi người có thể khác.

Mắt vốn cóKhi bắt đầu lão thịCảm nhận thường gặp
Không tật khúc xạNhìn xa vẫn rõ, đọc gần khó dầnCần kính đọc khi nhìn gần
Viễn thịLúc trẻ dùng điều tiết để bù viễn, giờ không đủ bùThường nhận ra sớm hơn, có khi cả nhìn xa cũng kém đi
Cận thị nhẹ đến vừaTháo kính đọc rõ ở khoảng cách gầnCảm thấy "không bị lão", nhưng đeo kính cận thì đọc khó
Cận thị caoTháo kính phải đưa vật rất sát mắt mới rõVẫn cần giải pháp riêng cho cả xa lẫn gần
Hai mắt khác độMỗi mắt phản ứng một kiểuCó người vô tình dùng một mắt nhìn xa, một mắt nhìn gần

Bảng cho thấy lão thị không "tránh" ai; nó chỉ hiện ra qua những cửa khác nhau. Giải pháp cụ thể cho từng người, như kính hai tròng, kính đa tròng, kính riêng cho đọc hay các lựa chọn khác, cần bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ đánh giá dựa trên nhu cầu thực tế.

Cận và lão có "bù trừ" nhau không

Một lời đồn anh em. Nhiều người tin rằng về già độ cận sẽ giảm dần vì "lão thị bù vào", nên người cận trẻ cứ chờ, già sẽ hết cận. Ý này nhầm hai thứ khác nhau.

Cận là chuyện nhìn xa, lão là chuyện nhìn gần. Cận thị phần lớn do nhãn cầu dài, quyết định mắt nhìn xa có rõ không. Lão thị là mất khả năng điều tiết, quyết định mắt nhìn gần có rõ không. Hai cơ chế độc lập; một cái không làm giảm cái kia.

Người cận vẫn cần kính nhìn xa khi về già. Một người cận độ vừa lúc ba mươi tuổi thường vẫn cần kính cận khi lái xe, xem tivi lúc sáu mươi tuổi. Cái thay đổi là họ bắt đầu cần thêm giải pháp cho nhìn gần nếu muốn đeo kính suốt ngày.

Độ có thể thay đổi theo tuổi, nhưng vì lý do khác. Ở người lớn tuổi, độ khúc xạ có thể dịch chuyển do thay đổi của thể thuỷ tinh. Đó không phải lão thị bù cận, và có khi là dấu hiệu cần khám, như phần sau sẽ nói.

Viễn thị và lão thị: hai chữ hay bị lẫn

Trong cách nói hằng ngày, "mắt viễn" và "mắt lão" thường bị dùng lẫn, vì cả hai đều khiến người ta khó nhìn gần. Nhưng đây là hai tình trạng khác hẳn nhau về bản chất.

Viễn thị là một tật khúc xạ: nhãn cầu hơi ngắn hoặc hệ quang học hội tụ yếu, khiến ảnh hội tụ sau võng mạc. Người viễn thị có thể mắc từ nhỏ. Lúc trẻ, họ thường bù được nhờ điều tiết mạnh, nên nhiều người không biết mình viễn; nhưng việc điều tiết liên tục có thể gây mỏi mắt, nhức đầu khi đọc. Ở trẻ em, viễn thị cao còn có thể liên quan tới lé và nhược thị.

Lão thị thì không phải tật khúc xạ có từ trước mà là sự suy giảm điều tiết theo tuổi. Một người có thể vừa viễn vừa lão, vừa cận vừa lão, hay không tật khúc xạ mà chỉ lão. Hiểu đúng hai chữ này giúp bạn đọc đúng đơn kính, hiểu bác sĩ nói gì, và không nghĩ rằng một đứa trẻ khó đọc chữ là "mắt lão sớm".

Trên đơn kính, phần chỉnh cho lão thị thường được ghi riêng thành một độ cộng thêm cho nhìn gần, tách khỏi độ cầu dành cho nhìn xa. Nhìn vào đó bạn sẽ thấy rõ: một người có thể có độ cầu âm, nghĩa là cận, đi cùng một độ cộng thêm dương cho lão thị, hai con số nằm cạnh nhau mà không triệt tiêu nhau. Đó là cách gọn nhất để thấy cận và lão là hai chuyện riêng.

Đọc được không cần kính khi về già: lúc nào nên lo

Có những người lớn tuổi, vốn đã đeo kính lão nhiều năm, bỗng một ngày thấy đọc được báo mà không cần kính, nhìn gần rõ hơn trước. Dân gian gọi vui là "mắt hồi xuân". Nghe như tin vui, nhưng nhiều khi đây là dấu hiệu của đục thể thuỷ tinh ở nhân.

Khi phần nhân của thể thuỷ tinh đục và cứng dần, chiết suất của nó tăng, làm mắt hội tụ mạnh hơn, tức là dịch về phía cận. Người vốn cần kính lão đọc thì giờ đọc được không kính; người vốn không cận thì nhìn xa bắt đầu mờ đi. Sự thay đổi này thường đi kèm nhìn mờ dần, loá khi đi đường đêm, màu sắc nhạt đi.

Vì vậy, nếu bạn hay người thân lớn tuổi thấy độ kính thay đổi rõ trong thời gian ngắn, theo bất kỳ hướng nào, hãy đi khám nhãn khoa thay vì mừng thầm hay tự đổi kính. Thay đổi độ nhanh còn có thể liên quan đến đường huyết ở người tiểu đường. Việc khám mắt định kỳ sau tuổi bốn mươi cũng giúp phát hiện sớm tăng nhãn áp, bệnh võng mạc, những thứ không gây đau ở giai đoạn đầu.

Những dấu hiệu lão thị nên đi đo mắt

Lão thị không nguy hiểm, nhưng lần đầu nhận ra các dấu hiệu dưới đây là lúc hợp lý để đi khám, vừa để có giải pháp nhìn gần, vừa để kiểm tra mắt tổng quát:

  • Phải đưa điện thoại, sách ra xa hơn trước mới đọc được, hoặc với người cận, phải tháo kính mới đọc được.
  • Đọc lâu thấy mỏi, nhức trán, chữ nhoè cuối ngày.
  • Cần nhiều ánh sáng hơn hẳn để đọc chữ nhỏ.
  • Khó xâu kim, đọc nhãn thuốc, xem số trên hoá đơn.
  • Người cận thấy phải liên tục kéo kính lên kéo kính xuống khi chuyển giữa nhìn xa và nhìn gần.
  • Độ kính thay đổi nhanh, nhìn mờ dần, hay loá khi đi đường ban đêm.

Đi khám cũng là dịp để hỏi về những lựa chọn phù hợp với nhu cầu riêng, như làm việc nhiều với máy tính, lái xe hay đọc sách nhiều. Giải pháp cho người cận bị lão thị thường khác với người không cận, nên đừng mua kính lão bày bán sẵn theo cảm giác.

Với người cận lâu năm, một thói quen nên giữ khi bước vào tuổi này là mang theo cả kính cũ lẫn mô tả công việc hằng ngày khi đi khám: bạn nhìn màn hình ở khoảng cách nào, đọc sách bao lâu, lái xe ban đêm nhiều không. Những thông tin đó giúp người khám chọn hướng phù hợp hơn là chỉ đọc bảng chữ.

Câu hỏi thường gặp

Người cận nhẹ có cần kính lão không?

Nhiều người cận nhẹ đến vừa có thể tháo kính để đọc khi bắt đầu lão thị, nên không cần kính lão riêng. Tuy vậy nếu muốn đeo kính suốt ngày, họ có thể cần kính có phần nhìn gần. Cách nào phù hợp tuỳ độ cận và nhu cầu, nên hỏi khi đi đo mắt.

Lão thị bắt đầu từ tuổi nào?

Phần lớn người ta bắt đầu nhận ra lão thị vào khoảng ngoài bốn mươi tuổi, và độ tăng dần trong khoảng hai mươi năm sau đó. Người viễn thị thường nhận ra sớm hơn, người cận thường nhận ra muộn hơn hoặc dưới hình thức khác, nhưng quá trình lão hoá thể thuỷ tinh vẫn diễn ra.

Tập điều tiết có làm chậm lão thị không?

Chưa có bằng chứng cho thấy bài tập mắt làm chậm lão thị. Lão thị do thể thuỷ tinh cứng dần theo tuổi, không phải do cơ mắt yếu. Bài tập có thể giúp thư giãn khi mỏi, nhưng không thay đổi được độ đàn hồi của thể thuỷ tinh.

Người già tự nhiên đọc được không cần kính có phải mắt khoẻ lên?

Thường không phải. Hiện tượng này có thể do đục thể thuỷ tinh ở nhân làm mắt dịch về phía cận. Nó thường đi kèm nhìn xa mờ dần, loá khi đi đêm. Thấy độ kính thay đổi rõ, nên đi khám nhãn khoa để kiểm tra.

Mổ cận rồi về già có bị lão thị không?

Có. Phẫu thuật khúc xạ thay đổi hình dạng giác mạc để chỉnh tật khúc xạ, không làm thể thuỷ tinh trẻ lại. Người đã mổ cận khi về già vẫn có thể cần kính nhìn gần. Điều này thường được bác sĩ giải thích khi tư vấn trước phẫu thuật.

Đeo kính lão của người khác có sao không?

Đeo tạm vài phút thường chỉ gây mỏi hoặc nhoè, không hại lâu dài. Nhưng kính lão của người khác có thể không đúng độ, không hợp khoảng cách hai mắt và không tính tới loạn thị của bạn. Bài về đeo kính của người khác trong cùng danh mục nói kỹ hơn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138