NhinThay.comNhìn Thấy
Lời đồn về mắt

Lẹo mắt có phải do nhìn trộm không: nguồn gốc lời đồn và nguyên nhân thật

Lẹo mắt không phải do nhìn trộm mà do tuyến ở bờ mi bị viêm nhiễm. Phân biệt lẹo và chắp, các mẹo dân gian nên tránh và lúc nào cần đi khám nhãn khoa.

Close view of a young man in a Thai Nguyen dormitory washing his face at a simple concrete sink, eyes closed, water splashing, face partly hidden by hands, cool morning light

Lẹo mắt không phải do nhìn trộm. Lẹo là tình trạng một tuyến nhỏ ở bờ mi bị viêm nhiễm, thường do vi khuẩn sống sẵn trên da. Nó có thể xuất hiện ở bất kỳ ai, bất kể người đó nhìn gì, và không liên quan gì tới chuyện đạo đức.

Lời đồn "nhìn trộm thì bị lẹo" quen thuộc đến mức nhiều người bị lẹo còn ngại nói ra. Bài này giải thích lẹo hình thành thế nào, khác chắp ra sao, vì sao lời đồn ra đời và tồn tại, những mẹo dân gian nào vô hại, mẹo nào có thể gây hại, và những dấu hiệu cần đi khám. Bài không đưa ra cách điều trị; mọi quyết định dùng thuốc hay can thiệp thuộc về bác sĩ.

Lẹo mắt hình thành thế nào

Bờ mi của bạn có nhiều tuyến rất nhỏ. Một nhóm nằm ở chân lông mi, tiết dầu và mồ hôi; một nhóm khác nằm sâu trong sụn mi, gọi là tuyến Meibomius, tiết lớp dầu mỏng phủ lên nước mắt để nước mắt không bay hơi quá nhanh. Mỗi tuyến có một lỗ thoát rất nhỏ ở bờ mi.

Khi lỗ thoát bị tắc, hoặc vi khuẩn từ da, phổ biến nhất là tụ cầu, xâm nhập vào tuyến, tuyến bị viêm và tụ mủ. Kết quả là một nốt đỏ, sưng, đau ở bờ mi, giống một mụn nhọt nhỏ. Sau vài ngày, nốt thường có đầu mủ vàng. Lẹo ở chân lông mi gọi là lẹo ngoài; lẹo ở tuyến sâu trong sụn mi gọi là lẹo trong, thường đau hơn và nằm sâu hơn.

Lẹo không cần "nguyên nhân bên ngoài" đặc biệt nào. Vi khuẩn gây lẹo vốn sống trên da của nhiều người mà không gây gì. Lẹo xuất hiện khi cơ hội gặp nhau: tuyến bị tắc, bờ mi viêm mạn tính, tay chưa sạch dụi mắt, hay đơn giản là không may. Đó là lý do một người có thể bị lẹo nhiều lần, còn người khác cả đời không bị.

Lẹo và chắp: hai thứ hay bị gọi lẫn

Trong dân gian, "chắp" và "lẹo" đôi khi được gọi chung là "chắp lẹo". Thật ra đây là hai tình trạng khác nhau, phân biệt được giúp bạn hiểu vì sao diễn tiến của chúng khác nhau. Bảng dưới đây chỉ để hiểu, không để tự chẩn đoán.

Đặc điểmLẹoChắp
Bản chấtViêm nhiễm cấp tính của tuyến bờ mi, thường do vi khuẩnTuyến Meibomius bị tắc, chất tiết ứ đọng gây phản ứng viêm mạn tính, thường không do nhiễm khuẩn
Cảm giácĐau, nóng, sưng đỏ rõThường không đau hoặc đau ít, cảm giác cục cộm
Vị tríSát bờ mi, có thể thấy đầu mủNằm sâu hơn trong mi, sờ thấy như hạt đậu
Diễn tiếnThường tự vỡ và khỏi sau vài ngày đến một tuầnCó thể tồn tại nhiều tuần, nhiều tháng
Liên quanMột lẹo trong có thể để lại chắp sau khi hết viêmChắp có thể bị nhiễm khuẩn thứ phát

Phân biệt chính xác cần người khám nhìn trực tiếp, đôi khi phải lật mi. Một khối ở mi mắt kéo dài, tái lại cùng một chỗ, hay có hình dạng bất thường ở người lớn tuổi cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ những nguyên nhân hiếm gặp nhưng nghiêm trọng hơn.

Lời đồn nhìn trộm bắt nguồn từ đâu

Lẹo xuất hiện bất ngờ, ngay trên mắt, chỗ ai nhìn vào cũng thấy. Một thứ đột ngột, dễ thấy và có hơi xấu hổ như vậy rất dễ được gán cho một "lỗi" đạo đức. Mắt là cơ quan dùng để nhìn, nên lỗi của mắt được nghĩ ngay là lỗi nhìn: nhìn cái không nên nhìn, nhìn trộm người khác.

Lời đồn này cũng có chức năng giáo dục. Người lớn dùng nó để nhắc trẻ không tò mò nhìn vào nhà tắm, phòng riêng của người khác. Một hậu quả cụ thể, hiện ngay trên mặt, là lời răn đáng sợ hơn nhiều so với một câu "không lịch sự". Khi một đứa trẻ bị lẹo đúng lúc vừa bị bắt gặp tò mò, câu chuyện được củng cố, và người ta quên đi hàng trăm lần lẹo xuất hiện mà chẳng có ai nhìn trộm gì.

Vấn đề là lời đồn khiến người bị lẹo, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên, bị trêu chọc và ngại ngùng. Có người vì xấu hổ mà giấu, không nói với cha mẹ hay không đi khám khi lẹo sưng to. Giải thích đúng nguyên nhân giúp gỡ bỏ cảm giác đó: lẹo là chuyện vi khuẩn và tuyến dầu, không phải chuyện phẩm hạnh.

Ai dễ bị lẹo hơn

Người bị viêm bờ mi. Bờ mi đỏ, có vảy ở chân lông mi, hay ngứa rát là dấu hiệu viêm bờ mi mạn tính, nền thuận lợi cho tuyến bị tắc và nhiễm khuẩn. Người bị viêm bờ mi thường bị lẹo, chắp tái đi tái lại.

Người hay dụi mắt. Tay chạm vào rất nhiều bề mặt trong ngày. Dụi mắt bằng tay chưa rửa đưa vi khuẩn tới bờ mi. Thói quen này thường gặp ở người dị ứng, mỏi mắt hay trẻ nhỏ.

Người dùng mỹ phẩm mắt cũ hoặc dùng chung. Chì kẻ mắt, mascara để lâu hoặc dùng chung có thể chứa vi khuẩn, và tẩy trang không kỹ để lại lớp sản phẩm bít lỗ tuyến ở bờ mi.

Người đeo kính áp tròng không đúng cách. Tay không sạch khi tháo lắp, dung dịch không đảm bảo làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn ở mắt nói chung.

Người có một số bệnh da hoặc bệnh toàn thân. Một số tình trạng da như viêm da tiết bã, chứng đỏ mặt, hay bệnh làm giảm sức đề kháng có liên quan tới lẹo, chắp tái phát. Nếu bị nhiều lần, nên nói với bác sĩ để tìm nguyên nhân nền.

Mẹo dân gian về lẹo: cái nào vô hại, cái nào nên tránh

Quanh lẹo có rất nhiều mẹo truyền miệng. Bảng dưới đây không khuyên dùng mẹo nào, chỉ giúp bạn phân biệt cái vô hại nhưng không có tác dụng với cái có thể gây hại.

Mẹo truyền miệngCó bằng chứng khôngRủi ro
Buộc chỉ vào ngón tay, khấn vái, nói câu thần chúKhôngVô hại; lẹo thường tự khỏi nên người làm tưởng mẹo có tác dụng
Dùng hạt gạo, hạt thóc chà lên lẹoKhôngChà xát làm bờ mi tổn thương thêm, dễ nhiễm khuẩn
Đắp lá cây giã nát lên mắtKhôngLá không sạch có thể đưa vi khuẩn, nấm vào mắt, gây viêm nặng hơn
Nhỏ chanh, nước muối tự pha, sữa vào mắtKhôngCó thể gây bỏng rát, tổn thương bề mặt mắt, nhiễm khuẩn
Tự nặn hoặc chích lẹo bằng kimKhôngNguy cơ cao nhất: đẩy nhiễm khuẩn lan sâu, gây viêm tổ chức quanh mắt, để lại sẹo

Nguyên tắc chung: những gì đưa vật lạ hay lực mạnh vào mắt đều nên tránh. Lẹo thường tự khỏi; nếu cần hỗ trợ, hãy hỏi bác sĩ hay dược sĩ về cách chăm sóc phù hợp thay vì thử mẹo truyền miệng.

Lẹo khác đau mắt đỏ thế nào

Vì cùng làm mắt đỏ và khó chịu, lẹo hay bị lẫn với đau mắt đỏ, và ngược lại. Hai tình trạng này khác nhau về vị trí và cách lây, nên hiểu đúng giúp bạn không lo thừa cũng không chủ quan.

Lẹo là một nốt khu trú ở bờ mi: sưng, đau ở một điểm, mắt phía sau vẫn trắng hoặc chỉ đỏ nhẹ quanh chỗ đó. Đau mắt đỏ, hay viêm kết mạc, là viêm lớp màng mỏng phủ lòng trắng và mặt trong mi mắt: cả lòng trắng đỏ lên, chảy nước mắt hoặc ghèn, cộm như có cát, thường lan từ mắt này sang mắt kia. Viêm kết mạc do virus hay vi khuẩn lây khá dễ qua tay, khăn mặt, đồ dùng chung, nên thường có nhiều người trong nhà hay trong lớp cùng bị.

Cũng có lúc hai thứ đi kèm, hoặc có những tình trạng khác trông giống, như dị ứng, viêm bờ mi, hay viêm mô quanh mắt. Mắt đỏ kèm đau nhiều, nhìn mờ, sợ ánh sáng là dấu hiệu cần khám sớm bất kể bạn nghĩ đó là gì. Danh mục này chỉ giúp bạn hiểu lời đồn; còn tên gọi chính xác của tình trạng ở mắt mình thì người trả lời đúng là bác sĩ.

Khi nào cần đi khám nhãn khoa

Phần lớn lẹo tự khỏi, nhưng một số trường hợp cần được bác sĩ xem ngay. Đi khám khi gặp một trong các dấu hiệu sau:

  • Sưng đỏ lan rộng ra cả mi mắt hoặc vùng da quanh mắt, mi sưng không mở được mắt.
  • Sốt, mệt, hay đau tăng dần thay vì giảm sau vài ngày.
  • Thị lực bị ảnh hưởng, nhìn mờ, hay khối sưng đè lên nhãn cầu.
  • Lẹo không đỡ sau khoảng một đến hai tuần, hoặc tái đi tái lại ở cùng một chỗ.
  • Trẻ nhỏ bị sưng mi, quấy khóc, sốt.
  • Khối ở mi mắt người lớn tuổi có hình dạng bất thường, chảy máu, làm rụng lông mi.

Bác sĩ có thể cần kiểm tra kỹ hơn, kê thuốc hoặc làm thủ thuật nhỏ trong điều kiện vô trùng khi cần; việc đó khác hẳn tự chích ở nhà. Người có lẹo, chắp tái phát nhiều lần nên được khám để tìm và xử lý nguyên nhân nền như viêm bờ mi.

Lẹo có lây không, và cách nói với trẻ

Lẹo thường không được coi là bệnh lây theo kiểu như đau mắt đỏ. Vi khuẩn gây lẹo vốn có mặt trên da nhiều người, và lẹo xuất hiện khi có điều kiện tại chỗ. Tuy vậy, mủ từ lẹo có chứa vi khuẩn, nên dùng chung khăn mặt, gối hay mỹ phẩm mắt với người đang bị lẹo không phải ý hay. Rửa tay, không dụi mắt và dùng khăn riêng là những thói quen hợp lý cho cả nhà.

Khi trẻ bị lẹo, thay vì trêu "nhìn trộm ai đấy", bạn nên giải thích với trẻ rằng một cái tuyến nhỏ ở mi mắt bị viêm, giống như một nốt mụn, và nó sẽ đỡ dần. Dặn trẻ đừng dụi, đừng nặn, báo cho người lớn nếu đau hơn hay thấy nhìn mờ. Cách nói này giúp trẻ không thấy xấu hổ và biết khi nào cần lên tiếng.

Với người lớn hay bị lẹo, lời đồn có thể nhắc một điều hữu ích theo hướng khác: chú ý vệ sinh mi mắt, tẩy trang kỹ, thay mỹ phẩm mắt định kỳ, và khám khi lẹo, chắp tái phát nhiều. Mắt không cần được "phạt" vì đã nhìn gì; nó chỉ cần được giữ sạch và khám đúng lúc.

Câu hỏi thường gặp

Lẹo mắt bao lâu thì khỏi?

Phần lớn lẹo tự vỡ và khỏi trong khoảng vài ngày đến một tuần. Nếu sau khoảng một đến hai tuần vẫn không đỡ, sưng lan rộng, đau tăng hay ảnh hưởng thị lực, nên đi khám bác sĩ nhãn khoa thay vì tiếp tục chờ.

Bị lẹo có nên trang điểm mắt hay đeo kính áp tròng không?

Nhiều bác sĩ khuyên tạm ngưng trang điểm mắt và kính áp tròng trong lúc bị lẹo để tránh làm tắc thêm hay đưa vi khuẩn vào. Mỹ phẩm mắt đã dùng trong lúc bị lẹo nên cân nhắc bỏ đi. Hỏi bác sĩ khi nào dùng lại cho phù hợp.

Vì sao có người bị lẹo hoài?

Lẹo tái phát thường liên quan đến viêm bờ mi mạn tính, thói quen dụi mắt, mỹ phẩm mắt, hay một số bệnh da và bệnh toàn thân. Người bị nhiều lần nên đi khám để tìm nguyên nhân nền, thay vì chỉ xử lý từng nốt lẹo khi nó xuất hiện.

Lẹo có biến thành bệnh nặng không?

Đa số lẹo lành tính và tự khỏi. Hiếm khi nhiễm khuẩn lan ra mô quanh mắt, gây sưng đỏ cả mi, sốt, cần điều trị kịp thời. Nặn hoặc chích lẹo làm tăng nguy cơ này. Có dấu hiệu lan rộng thì phải đi khám ngay.

Trẻ con bị lẹo có cần nghỉ học không?

Lẹo thường không được coi là bệnh lây như đau mắt đỏ, nên nhiều trường hợp trẻ vẫn đi học được. Tuy nhiên nếu trẻ sốt, sưng mi nhiều, đau hay khó nhìn, hãy cho trẻ nghỉ và đưa đi khám. Dặn trẻ dùng khăn riêng, không dụi mắt.

Chắp mắt có tự hết không?

Chắp có thể nhỏ dần và tự hết sau vài tuần đến vài tháng, nhưng cũng có chắp tồn tại lâu. Chắp to gây vướng, đè lên mắt làm nhìn mờ, hoặc tái lại một chỗ thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá và tư vấn cách xử lý phù hợp.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138